Facts & figures ERFGOED
Dit is erfgoed
Erfgoed is wat wij hebben geërfd van onze voorouders. Hoe belangrijk erfgoed is, bepaalt de maatschappij: zaken die mensen waarderen, waar ze zich mee identificeren en die ze willen bewaren voor toekomstige generaties, noemen we ‘erfgoed’. Als fundament van een maatschappij werkt erfgoed dus ook toekomstgericht. Erfgoed kan materieel zijn (roerend en onroerend) en immaterieel (gebruiken en tradities).
Het Brabantse erfgoed
In ons erfgoed manifesteert de geschiedenis van Brabant zich. Bij erfgoed gaat het niet alleen om kunst uit het verleden, maar ook om voorwerpen en gebruiken uit vroeger tijden. Daarin zien we de geschiedenis terug. De provincie Noord-Brabant wil aan de hand van ons erfgoed over vijftig jaar nog steeds onze geschiedenis kunnen doorgeven aan volgende generaties. Dat is de ambitie. Het erfgoed in Brabant is te verdelen in fysiek erfgoed, immaterieel erfgoed, en instellingen en organisaties:
Fysiek erfgoed
Het Brabantse fysieke erfgoed bestaat uit:
- Monumenten. Het gaat om rijksmonumenten, archeologische rijksmonumenten, oorlogsmonumenten, gemeentelijke monumenten, archeologische complexen en terreinen, en molens.
- Landschappen. Brabants Landschap bezit en beschermt bijna 16.000 hectare aan natuur, verdeeld over 61 gebieden in 9 regio’s. Tot het landschappelijk erfgoed behoren ook de 42 beschermde Brabantse stads- en dorpsgezichten.
- Online collecties. Van de 296 Brabantse erfgoedinstellingen tonen er 92 (een deel van) hun collectie online.
- Archeologie.
Immaterieel erfgoed
Het Brabantse immateriële erfgoed bestaat uit:
- Tradities, van de Abrahamdag in Oosterhout tot het Bloemencorso in Zundert. Brabant telt veertien van zulke tradities.
- Tot het immaterieel erfgoed behoren ook dialecten. In 2006 is onderzocht hoeveel Brabanders zeggen dialect te spreken (in meer of mindere mate); het waren er ongeveer 1,9 van de 2,4 miljoen.
- Evenementen, denk aan corso’s, Brabant Dagen en herdenkingen.
Instellingen en organisaties
Tot slot maken ook instellingen en organisaties deel uit van het Brabants erfgoed:
- Erfgoedinstellingen. Er zijn er 296 in Brabant, verdeeld over heemkundekringen, de Historische Vereniging Brabant en musea en museale collecties.
Brabanders over erfgoed
Waardering
85 procent van de Brabanders vindt erfgoed van belang voor de samenleving. En 71 procent vindt dat erfgoed bijdraagt aan de identiteit van Brabant. Er zijn ook verschillen tussen Brabanders met verschillende achtergronden. Voor het belang van erfgoed voor de samenleving is opleidingsniveau geen onderscheidende factor, maar leeftijd speelt hierin wel een rol: 65-plussers geven vaker aan erfgoed belangrijk te vinden (91 procent tegenover 83 procent van de andere lagere leeftijdscategorieën). Ook stedelijkheid speelt een rol bij erfgoed: anders dan in 2017 vonden inwoners uit het stedelijk gebied in 2019 erfgoed meer van belang voor de samenleving dan inwoners uit het niet-stedelijk gebied (90 procent tegenover 81 procent).
Interesse in en bezoek aan erfgoed
Gemiddeld zien we een sterke daling in de interesse van Brabanders in erfgoed. Waar de interesse tot 2019 stabiel was, zien we deze in 2021 afnemen van 31% naar 22% (heel) erg geïnteresseerden. Kijken we naar de verschillende soorten erfgoed, dan zien we dat Brabanders het meest geïnteresseerd zijn in ‘bestuurlijk erfgoed’, zoals landgoederen, kastelen en stadspaleizen. Dit was in 2019 ook zo.
We zien ook een sterke afname in het bezoek aan erfgoedcomplexen. In 2019 geeft 86% van de Brabanders aan een erfgoedcomplex te hebben bezocht. In 2021 daalt dit aandeel naar 64%. Deze afname van bezoek is mogelijk deels te verklaren door de beperkende maatregelen in het kader van de coronacrisis. Ook de landelijke cultuurmonitor laat een daling zien in erfgoedbezoek tussen 2018 en 2020. Brabanders brengen in 2021 het vaakst een bezoek aan historische dorpen of -stadsdelen, kerken en kastelen. Ook in 2019 waren dit de meest populaire erfgoed- complexen om te bezoeken.
Vrijwilligers
Noord-Brabant kent een grote en bloeiende erfgoedsector, die voor een groot deel draait op vrijwilligers. Waar mensen op vrijwillige basis in de vrije tijd samenkomen om zich vanuit een gemeenschappelijke interesse en motivatie in te zetten voor erfgoed, ontstaat een erfgoedgemeenschap. De Brabantse erfgoedgemeenschappen hebben gezamenlijk 170 betaalde krachten en 7904 vrijwilligers. Dat komt neer op een verhouding van 1 betaalde kracht op 46 vrijwilligers. Een kleine meerderheid van de erfgoedgemeenschappen heeft educatieaanbod (54%). (Van de respondenten zonder aanbod heeft bijna een kwart wel plannen om aanbod te gaan ontwikkelen.) Bijna alle erfgoedgemeenschappen met educatieaanbod bedienen het basisonderwijs, met name de bovenbouw. Ongeveer 40% bedient (ook) het voortgezet onderwijs. Aanbod voor mbo, hoger en speciaal onderwijs is schaarser.
Erfgoedveld
Informatie over musea, archieven, heemkundekringen en uitvoeringsorganisaties en hun collecties.
Heemkundekringen
In Brabant zijn 150 heemkundekringen, waarvan er 125 zijn aangesloten bij Brabants Heem. Het totaal aantal leden van heemkundekringen die zijn aangesloten bij Brabants Heem is 32.014.
Historische Vereniging Brabant
De Historische Vereniging Brabant is een vereniging van mensen met actieve belangstelling voor de geschiedenis en erfgoed van Brabant en heeft als doel het ontwikkelen en doorgeven van kennis hierover; de vereniging heeft ruim 260 leden.
Verhaallijnen
Het erfgoedbeleid van de Provincie Noord-Brabant stoelt op vier verhaallijnen, die verschillende aspecten van de Brabantse geschiedenis tot uiting brengen:
Bestuurlijk Brabant
Bestuurlijk Brabant gaat over bijzondere gebouwen zoals kastelen, maar ook over natuur, tuinkunst, bestuur en economie.
Bevochten Brabant
De verhaallijn Bevochten Brabant verzamelt alles over het militair erfgoed, van waterlinies tot de oorlogen van de 20ste eeuw. De Zuiderwaterlinie is een belangrijk onderdeel van de verhaallijn Bevochten Brabant. Deze waterlinie loopt dwars door Brabant en verbindt elf Brabantse vestingsteden met elkaar. Het is een bijzonder erfgoedensemble met een lengte van 160 kilometer waarin 450 jaar geschiedenis samenkomt.
Innovatief Brabant
Arbeiders, bazen, boeren en alles wat ze hebben meegemaakt in hun bedrijf, dat is Innovatief Brabant. Het verhaal van vernieuwing en verandering in onze industriële geschiedenis, oftewel de wortels van het huidige innovatieve Brabant. Brabant is groots in innovatief design. Dat komt terug op talloze plekken in de provincie. Bijzondere, oude industriële complexen worden broedplaatsen waar designers en het bedrijfsleven elkaar ontmoeten. Op het kaartje staan enkele voorbeelden van dergelijke initiatieven.
Religieus Brabant
De Sint-Jan in 's-Hertogenbosch, een urn uit 700 voor Christus of een Joodse begraafplaats. Ze maken allemaal deel uit van Religieus Brabant, de verhaallijn die alles verzamelt rond geloof en wat daarmee is verbonden zoals zorg, onderwijs en de weg naar godsdienstvrijheid. Met het ontwikkel- en investeringsprogramma ‘de Erfgoedfabriek’ investeert de Provincie Noord-Brabant in de herbestemming van belangrijke erfgoedcomplexen en blaast hier nieuw leven in. Kerken en kloosters behoren hier ook toe.