GELEERDE LESSEN

• Veel mensen zijn al in beweging. Dit is vooral de groep die wil en kan: de mensen die geld en middelen hebben om in actie te komen. In vrijwel alle onderzochte woningen was er al extra geïsoleerd, lagen er zonnepanelen op het dak of was het glas al vervangen. Toch willen ook (beter gezegd: juist) deze mensen graag een onafhankelijk advies over hun aanpak. Al is het maar om te horen dat ze de juiste maatregelen hebben genomen om aardgasvrij te worden.
• Mensen laten zich lastig sturen. Zo blijkt een aanbodgerichte aanpak vaak slecht te werken. Dat zagen we met name in Moerdijk waar mensen een kant-en-klare offerte kregen. Dit riep veel weerstand op: want ‘commercieel’.
• De lekcheck (blowerdoortest) zet aan tot gedragsverandering. Het inzicht in de woning zorgt dat mensen in actie komen.
• Natuurlijke momenten, zoals een verhuizing, de geboorte van een kind of kinderen die het huis uitgaan, zijn goede momenten om de woning te verduurzamen. Dat zagen we bijvoorbeeld bij deelnemers in Breda die net een woning hadden gekocht.

• Persoonlijk contact blijft de beste manier om mensen mee te krijgen. Bij het zoeken van deelnemers belden we soms aan, of spraken we mensen op straat aan. Dit leverde een veel hogere conversie op dan een brief of flyer.
• Het contact met een deskundige energiecoach of adviseur leidt tot vertrouwen, zeker als deze onafhankelijk is. Dit helpt ook bij het accepteren van de adviezen in het rapport.

• In verschillende trajecten gebruikten we een lekcheck, waarbij we met een blowerdoor gaten en kieren in de woningen opspoorden. Dit geeft inzicht en zet aan tot het nemen van eerste stappen.
• Door hun woning op orde te brengen (kierdichting en het inregelen cv-installatie) kan al veel energie bespaard worden. Dit scheelt gemiddeld tien tot twintig procent op de verwarmingskosten, blijkt uit ons onderzoek.

• We hebben drie rapportages uitgeprobeerd: het Woonplan dat is ontwikkeld door Energie A16 voor Breda en Zundert (met resultaten van blowerdoortest, een klussenlijst en warmteverliesberekening, maar zonder financieel gedeelte), Maatwerkadviezen van commerciële partijen (met en zonder offertes, warmteverliesberekeningen en terugverdientijden van de maatregelen). In Terheijden is alleen gewerkt met een klussenlijst. Daar leerden wij dat een advies vaak niet wordt gelezen. Bij de lekcheck maken de bewoners voortaan zelf aantekingen. Zo krijgen ze een verslag in hun eigen woorden (en met hun eigen foto’s).
• Mensen hebben vaak veel tijd nodig om beslissingen te nemen over grotere maatregelen. Deze periode noemen we de incubatietijd. In deze periode is vaak overleg nodig met een onafhankelijke deskundige. Door het contact aan te houden met de deelnemers blijven ze op het juiste spoor.

• De tevredenheid van de deelnemers is sterk afhankelijk van de verwachtingen en de kwaliteit van de rapportage (het aantal fouten). Maar het zwaarst weegt het vertrouwen in de adviseur en de mondelinge adviezen die hij geeft. Sommige deelnemers lezen de rapporten niet of nauwelijks en gaan alleen af op de opmerkingen van de begeleider.

• We zagen dat niet iedereen in staat is zelf de basis op orde te brengen. Hiervoor moet je een beetje handig zijn en ook geld hebben. Een klussendienst kan hierbij helpen. In de regio zijn veel gemeenten bezig om zelf een klussendienst op te zetten (Zundert / Drimmelen) of om een klussendienst aan te besteden (Breda / Moerdijk) voor mensen met een laag inkomen.

• De verduurzaming van de woningvoorraad is een langdurig proces dat een stevige organisatie vereist met continuïteit en verankerde kennis.
• Projecten moeten onderdeel zijn van een samenhangend geheel binnen een programma, gecoördineerd vanuit een centraal punt en passend bij de lokale context en sociale processen.
• Een lokale ondersteuningsstructuur is nodig om de projecten te organiseren en de lange termijn programma's te waarborgen. Deze structuur moet ook de nodige kennis bevatten en als 'bondgenoot' fungeren voor de bewoners.
• Vooraf is een minimale organisatie opgezet, met een projectleider en een inhoudelijk deskundige. Werkenderwijs werd duidelijk wat er allemaal nodig is om woningeigenaren te begeleiden.
• Je kunt niet ineens een hele organisatie klaar hebben staan voor het gehele traject. Begin met de eerste stappen van de bewonersreis (kierdichting/huis op orde).

• Vrijwilligers kunnen de ogen en oren zijn in de wijk, het eerste contactpunt. Zij kunnen woningeigenaren coachen en ondersteunen.
• Vrijwilligers zijn waardevol, maar kunnen niet de taken en rollen van professionals overnemen, zoals het opzetten en leiden van een organisatie.
• Vrijwilligers doen alleen het werk dat ze leuk vinden, liefst in hun eigen omgeving. Dat verschilt per persoon: een lekchecker wil geen coach zijn en een coach geen lekchecker.

Bij het verduurzamen van woningen is de eigenaar verplicht om eerst te onderzoeken of er zeldzame dieren in de spouw of dak zitten. Als dat het geval is, dan moeten er eerst maatregelen genomen worden om deze dieren te beschermen. Het ecologische onderzoek dat hiervoor nodig is, is zeer duur in verhouding tot maatregelen als dak- of spouwmuurisolatie. Om te voorkomen dat woningeigenaren vanwege deze extra kosten afhaken, kan de gemeente een soortenmangementplan (SMP) opstellen waarmee collectief ontheffing op de Wet natuurbescherming mogelijk wordt.