De Maas
Grootschalig op de schop
Noord-Brabant ligt aan de Maas: met 204 km aan dijken van Boxmeer tot Willemstad! We willen daar veilig kunnen blijven wonen en werken, met goede bescherming tegen overstroming. Binnenkort gaan veel trajecten op de schop met dijkverbetering en rivierverruiming.
Deze grote projecten voor hoogwaterveiligheid bieden tevens een opsteker voor verbeteringen op het gebied van o.a. erfgoed, natuur, infra, landschap. De provincie is steeds vroegtijdig betrokken bij de planvorming van dijkverbeteringen en rivierverruiming. En voor het koppelen van andere opgaven, duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit. Brabant Magazine licht enkele lopende Brabantse projecten voor je uit. Projecten voor hoogwaterveiligheid met maatregelen voor rivierverruiming, waarin de provincie actief is als projectpartner.
Deltaprogramma Maas
Meerdere provincies, gemeenten, waterschappen, tal van inwoners, drinkwaterbedrijven, binnenvaartschippers, terreinbeheerders en steenfabrieken hebben dagelijks met de Maas van doen. In het ‘Deltaprogramma Maas’ werken alle overheden en vele andere partijen aan een toekomstbestendige Maas. Hierbij staan ze voor opgaven als hoogwaterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid. Maar ook waterkwaliteit en natuur, bevaarbaarheid en ambities van gebieden voor ruimtelijke en economische ontwikkeling.
Hoogwaterveiligheid
Even terug in de tijd: na de hoogwaters van 1993 en 1995 is de hoogwaterveiligheid langs de Maas al verbeterd met dijken en meer ruimte voor de rivier. In het Brabantse deel van de Maas zijn onder het Rijksprogramma Ruimte voor de Rivier enkele grote projecten gerealiseerd: de ‘Noordwaard’ in Altena, de ‘Overdiepse Polder’ in Waspik en de inrichting van het Volkerak-Zoommeer voor waterberging. Bij het zomer-hoogwater in juli 2021 is bovendien erger voorkomen door de recente verbetering van de doorstroming bij o.a. Oijen-Wanssum. Momenteel ligt binnen Brabant veel nadruk op de aanstaande dijkversterkingsprojecten; op korte termijn gaat de schop in de grond op dijktrajecten Cuijk-Ravenstein en Ravenstein-Lith. Bovendien wordt op meerdere plekken aan de linker- en rechter-Maasoever de afvoer van de rivier verbeterd, zodat een hoogwatergolf niet onnodig hoog oploopt. Tussen Boxmeer en Willemstad gaat het om de volgende grote projecten:
Flessenhals bij Oeffelt
Bij de Maasbrug Oeffelt-Gennep (N264) tussen Noord-Brabant en Limburg is het winterbed van de Maas versmald. Door de ligging van het fundament (landhoofd) van de provinciale weg en de voormalige spoorlijn (‘Duits Lijntje’) in de uiterwaard op de Brabantse oever. Deze versmalling vormt een ‘flessenhals’. In hoogwatersituaties stuwt de rivier hier op en dat werkt stroomopwaarts door tot aan Venlo.
De provincie Noord-Brabant trekt het project 'Ruimte voor de Maas bij Oeffelt', in samenwerking met rijks- en regionale partijen. Doel is de opstuwing te verminderen. Hiervoor wordt een ruime doorstroomopening gemaakt in het fundament van de N264 en het Duits lijntje, met een nieuw brugdeel in de N264. Deze ‘geen spijt’ hoogwaterveiligheidsmaatregel wordt uiteraard mooi ingepast in het Unesco Maasheggen-landschap. Het project zorgt ervoor dat in een extreme hoogwatersituatie de waterstand in de Maas dichtbij de brug zo’n 20 cm lager blijft. Met stroomopwaarts tot aan Venlo een effect afnemend tot enkele cm’s. Als het realisatiebesluit begin 2025 wordt vastgesteld, is de verwachting dat het project in 2028 klaar is.
Lob van Gennep
Een handvol kilometers verderop ligt de ‘Lob van Gennep’ aan de Limburgse Maasoever. De naam ‘lob’ geeft aan dat, bij een meer dan gemiddeld hoogwater, de Maas het gebied kan instromen. Met een hogere dijk wordt binnenkort de bescherming voor de inwoners (Mook-Middelaar, Gennep) verbeterd. Door het toestaan van meer bebouwing komen er ook meer mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling. De hogere dijk verbeterd ook de hoogwaterveiligheid naar stroomafwaarts gebied (Brabant en Gelderland). Doordat het instromen pas optreedt bij extreme hoogwatersituatie.
Meanderende Maas
Het project Meanderende Maas omvat zowel 26 km dijkversterking tussen Ravenstein-Lith én rivierverruiming. Recent tekenden het rijk en regionale partijen de realisatie-overeenkomst. Het project beschermt een groot gebied, (Oss, ’s-Hertogenbosch en wijde omgeving) en zo’n 270.000 bewoners en bedrijven beter tegen overstromingen. De werkzaamheden zijn in 2029 afgerond; het gebied is dan ruim voor de wettelijke termijn (2050) beschermd conform de wettelijke waterveiligheidsnorm. De klei die wordt uitgegraven om de doorstroming van de rivier te vergroten, wordt zoveel mogelijk gebruikt om de dijk te versterken. Daarnaast gaat een deel naar de keramische industrie (bouwsector). Het project realiseert tegelijkertijd ook andere provinciale en lokale opgaven. Zoals realisatie van Natuur Netwerk Brabant en verbetering van monumentaal erfgoed.
Alphen
Op de Gelderse Maasoever, aan de overkant van het Lithse Veer, is recent in de veerweg een nieuwe brug gebouwd. De brug is opmerkelijk lang: de reden is dat hier een ruime instroomopening is gemaakt. Dit heeft als doel om bij hoogwatersituaties het Maaswater te bergen op de plas ‘Over de Maas’.
Wat je misschien niet (meer) wist...
De Maas is de natuurlijke grens tussen Noord-Brabant, Gelderland en Limburg
Overige projecten voor dijkverbetering
Dijkverbeterprojecten (in voorbereiding of uitvoering) die niet of veel minder te combineren zijn met rivierverruiming zijn Doeveren, Lith-Bokhoven, Geertruidenberg, Moerdijk-Drimmelen, Willemstad-Noordschans. Andere opgaven, zoals monumentaal erfgoed en verkeersveiligheid in dijkproject Cuijk-Ravenstein, worden wel zo veel mogelijk gekoppeld.
Bakenbomen
Langs de Maas tussen pakweg Boxmeer en De Biesbosch staan zogeheten bakenbomen. Om de 110 meter staat er eentje. Aan beide kanten. Ze komen uit de tijd dat radar, GSM, Tomtom en andere navigatiesystemen nog niet bestonden. Ze zijn geplant in de jaren '30 van de vorige eeuw toen de Maas werd gekanaliseerd. Voor de scheepsvaart werkten de bomen als bakens. Zodat de schipper bij hoogwater aan de bomen kon zien waar de vaargeul was en waar de ondiepe uiterwaarden begonnen. Meestal werden hiervoor populieren gebruikt. Met de komst van al die navigatiesystemen zijn de bakenbomen niet meer nodig. De bomen zijn oud (rond de negentig jaar) en als ze omvallen vervangt Rijkswaterstaat ze niet meer. Veel bewoners en allerlei organisaties (natuur, erfgoed) koesteren de bakenbomen als herkenbaar lint langs de Maas. De gemeenten en provincies zetten zich in voor behoud van dat historische en ecologisch waardevolle lint. Zij hebben het aanbod gedaan om dit samen met het rijk te behouden.
De blik vooruit
De Maas verandert, ze is soms droger dan we haar kenden en soms juist loopt het hoogwater hoger op. Dat laatste gebeurde zelfs onverwacht in juli 2021. Tegelijkertijd stijgt de zeespiegel; dat zal in de toekomst de afvoer van de rivieren belemmeren. Wat is de impact van dit alles op Brabant en welke keuzes hebben we te gaan? De provincie Noord-Brabant verkent dit voor meerdere gebieden in Brabant, waaronder de laag gelegen zeeklei- en rivierklei-gebieden. Die inzichten zijn nuttig voor de aanstaande besluiten op nationaal niveau in het Programma Integraal Riviermanagement (IRM) en Deltaprogramma.
De Maas moeten rechten krijgen - Maak de Maas de baas
"Op dit moment hoeft niemand zich verantwoordelijk te voelen voor het afval in onze rivieren. Dat willen wij veranderen, door de rechten van de Maas wettelijk te verankeren". Dat stelt een aantal natuur- en milieuorganisaties in Nederland, waaronder IVN Natuureducatie. Die hebben zich verenigd in Het Groen Traineeship. Zij willen dat aan de Maas de status van rechtspersoon wordt toegekend, net zoals o.a. mensen, bedrijven en gemeenten die hebben. Zo kunnen vertegenwoordigers van de Maas opkomen voor de Maas en haar rechten waarborgen, zoals het recht om vrij van afval te stromen. In Brabant werven IVN Natuureducatie en Stichting Rechten van de Natuur jongeren die daarmee aan de slag willen gaan.
Lees meer over Deltaprogramma Maas
Deel deze pagina via