Peter Achterberg


“Onbehagen draagt ook positieve kracht in zich.”

Ingeborg Koopmans


“Er is sprake van een dialoog tussen doven.”

Catherine van Holder


“Hoe kijkt de toekomstige mens naar ónze tijd?”

DE ZONDE ONTLEED


Wat zijn de belangrijkste zonden van vandaag? Hoe ziet onze zondige toekomst eruit? En: hoe moeten we daarmee omgaan? Onder leiding van journalist Theo Verbruggen nemen socioloog Peter Achterberg (Tilburg University), officier van justitie Ingeborg Koopmans (Openbaar Ministerie) en futuroloog Catherine Van Holder (PANTOPICON) ons mee op een inspirerende trip door onze zondige ziel.

PETER ACHTERBERG - SOCIOLOOG: “Woede is een teken van betrokkenheid”

In de dagen rondom het slotevent wordt Nederland opeens geconfronteerd met heftige ‘avondklokrellen’ en zien we veel maatschappelijke woede. Toch ziet Peter woede zelf liever als een constructieve dan als een destructieve kracht, vertelt hij. “Plunderingen, vernielingen, geweld tegen agenten: allemaal zondige acties die voortvloeien uit woede. Maar woede an sich is niet per se negatief. Als jij woest bent op de overheid en op het coronabeleid, dan komt die boosheid in de kern voort uit een bepaalde betrokkenheid bij de samenleving.” “De polarisatie is momenteel groter dan ooit. Het zou al enorm helpen als politici elkaar op Twitter niet voortdurend de maat nemen. Waar instituties afkalven, polariseert de bevolking – en de leiders polariseren mee. Dat zorgt voor een ongekende haat en woede richting de ander.”

“Raddraaiers straffen: dat moet zeker gebeuren. Maar het is óók belangrijk om met hen in gesprek te gaan. Ga de dialoog aan, luister, en probeer te achterhalen wat de achterliggende motieven zijn.”

“Maatschappelijk onbehagen is al langer onderwerp van onderzoek, bijvoorbeeld in The Homeless Mind van socioloog Peter L. Berger. Veel mensen voelen zich niet meer senang in de samenleving en wantrouwen alles wat die samenleving overeind houdt: van politiek en politie tot wetenschap en religie. Berger wijst erop dat dat onbehagen, dat wantrouwen jegens instituties ook een positieve kracht in zich draagt. Van burgerjournalisten die ‘eigen onderzoek’ doen tot boze voetbalsupporters die hun stad verdedigen tegen relschoppers: je kunt zeker je bedenkingen hebben bij de concrete opbrengsten van dat soort initiatieven. Maar die woede legt wél een bepaalde betrokkenheid bloot. Goed om ons dat te blijven realiseren.”

Bekijk de complete pitch van Peter hieronder:

(druk play en de video start automatisch op het juiste fragment)

INGEBORG KOOPMANS - OFFICIER VAN JUSTITIE: “Zonder vergeving is er geen nieuw begin. Als je wrok blijft koesteren, kom je nooit verder.”

Natuurlijk: zonder wrijving geen glans. Maar woede draait vaak vooral om behoeftebevrediging op de korte termijn, constateert Ingeborg. “Ik ben nú boos en ga nú de stad in om te plunderen en dingen stuk te maken: die woede zagen we de afgelopen dagen op veel plekken tevoorschijn komen. Ik zie het in mijn eigen werk ook dagelijks: mensen kunnen in hun emotie de meest vreselijke dingen doen.”

“Er is sprake van een dialoog tussen doven.”

“Het lijkt wel of we onze zelfbeheersing kwijt zijn. Ik wil alles en ik wil het nu! Tegelijkertijd sluiten we onszelf enorm op in ons eigen wereldje; we omringen onszelf met gelijkgestemden en horen geen tegengeluid meer. Social media versterken dat; het is makkelijk om te verdwalen in je eigen bubbel, met mensen die min of meer hetzelfde vinden. Er is steeds vaker sprake van een ‘dialoog tussen doven’: we luisteren niet meer naar elkaar, we nemen geen kennis meer van het standpunt van de ander. De zuilen van vroeger zijn terug, maar zonder bruggen daartussen.”

“Vaak blijkt dat na de zonde, als de windstilte van de ziel weer intreedt, bij de meeste mensen uiteindelijk toch het berouw komt. Misschien blijkt deze coronaperiode uiteindelijk wel de windstilte van onze collectieve ziel. Een moment waarin we samen stilstaan bij wat echt belangrijk is in het leven: van lekker wandelen in de natuur tot meer tijd doorbrengen met je gezin. We herontdekken een aantal basiswaarden, lijkt het wel. Hopelijk kunnen we deze collectieve windstilte benutten om een stap te maken naar verandering.”

Bekijk de complete pitch van Ingeborg hieronder: (druk play en de video start automatisch op het juiste fragment)

CATHERINE VAN HOLDER - FUTUROLOOG: “Hoe kijkt de toekomstige mens naar ónze tijd?”

Hoe ontwikkelen zonden zich in de toekomst? Als ‘futuroloog’ houdt Catherine (die vanuit Vlaanderen helaas niet lijfelijk aanwezig kan zijn vanwege de coronamaatregelen) zich met die vraag bezig. “Kijken we naar het verleden, dan zien we allerlei zaken – rassenscheiding, vrouwen die niet mogen stemmen – die we nu als vreemd en zondig beschouwen. Hoe zal de toekomstige mens kijken naar ónze tijd?” Misschien, houdt Catherine ons in een digitale presentatie voor, hebben we ons mensgerichte wereldbeeld straks wel verruild voor een ecologisch perspectief. “Een wereld waarin de mens slechts één van de vele actoren is; naast dieren, maar ook naast bijvoorbeeld rivieren en bossen. Een wereld waarin ook koeien rechten hebben. En waarin we het veroorzaken van luchtvervuiling gelijkschakelen met het toedienen van gif aan een medemens.” “Misschien zien we criminaliteit straks wel als een ontwikkelingsziekte en beschouwt de toekomstige mens het hele idee van een gevangenis wel als aanstootgevend. Misschien zijn onze gevangenissen dan wel omgevormd tot rehabilitatiecentra, waar bewoners geen straf uitzitten, maar waar ze werken aan hun persoonlijke ontwikkeling en herstel. Een soort microsamenleving, waar wellicht zelfs zinvolle economische activiteiten plaatsvinden.”

(foto: Paul Lamont)

“Het BNP als maatstaf voor welvaart heeft wellicht zijn langste tijd gehad.”

“Ook het BNP als maatstaf voor welvaart zou in de toekomst wel eens zijn langste tijd gehad kunnen hebben", voorziet Catherine. “Misschien zien we het BNP en de eenzijdige focus op economische winst en consumptie wel als ontzettend problematisch. En zien we de vele burnoutgevallen en de hoge consumptie van antidepressiva wel als symptomen van de onderdrukking van burgers. Ook de relatie met onze lichamen zal veranderen. Hoe kijken we later aan tegen allerlei leefstijlgerelateerde aandoeningen, veroorzaakt door ongezonde voeding, te weinig beweging en te veel stress?”

Ten slotte gaat ook omgang met kinderen wellicht veranderen, denkt Catherine. “We komen er steeds meer achter dat de eerste twee levensjaren enorm bepalend zijn voor de rest van je leven. Misschien vindt de toekomstige mens het vanzelfsprekend om juist die eerste twee jaar volledige focus te leggen op de ontwikkeling van dat kind. En vinden ze het een absurd idee dat ouders, in die zo cruciale fase in een mensenleven, hun kinderen naar de opvang brachten om zelf te gaan werken. Wie zal het zeggen?”

Bekijk de complete pitch van Catherine hieronder: (druk play en de video start automatisch op het juiste fragment)