Een zó bijzonder gebied verdient alle aandacht

'Soms moet je ook eerlijk zijn en constateren dat belangen niet samen gaan.’

Met zijn unieke natuur is het Natura 2000-gebied Westelijke Langstraat heel belangrijk voor Brabant. Tegelijkertijd is het een uitdaging om dit gebied in te richten en te beheren, waarbij zelfs wordt overwogen om voor natuur een nieuw grondverwervingsinstrument in te zetten. Koen Polman (provincie Noord-Brabant) vertelt wat er komt kijken bij het herstellen van een natuurlijk systeem.

Naad van Brabant

De Westelijke Langstaat ligt op het grensgebied van klei- en zandgrond ofwel 'de naad van Brabant'. ‘Hier kwelt schoon en voedselarm grondwater omhoog en daardoor is zeldzame natuur ontstaan. Dit is een heel bijzonder gebied voor de natuur in Brabant, en het verdient dan ook alle aandacht. Dat kwelwater werd afgevoerd omdat het gebied te nat was voor landbouw. Nu willen we het waterpeil weer verhogen zodat het schone grondwater de zeldzame planten weer kan bereiken.’ zegt Koen Polman namens provincie Noord-Brabant.

2019: jaar van de duidelijkheid

‘In 2015 konden we de inwoners alleen zeggen dat het natter zou worden en dat het huidige gebruik in de toekomst niet meer mogelijk zou zijn. Maar hóe nat het exact zou worden, wisten we toen nog niet. 2019 was het jaar van de duidelijkheid, ook qua inrichting.’ Speciale aandacht ging uit naar gesprekken met inwoners over wateroverlast. ‘Want de huizen en tuinen van mensen moeten droog blijven, ook als we straks gaan vernatten,’ aldus Koen Polman. ‘We gingen met hen in gesprek om uit te leggen hoe we dat voor elkaar wilden krijgen. Sommige mensen maakten zich zorgen: “Wij hebben nu al wateroverlast!” Anderen klaagden juist over te weinig water.’ En er gebeurde nog meer: bij vijf woningen aan de winterdijk met bestaande wateroverlast hebben vier partners (waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer, gemeente Waalwijk en provincie Noord-Brabant) maatregelen getest. ‘We legden bijvoorbeeld drainage aan rondom de woning, brachten sloten weer op diepte en maakte duikers weer open, we hoogden sommige laaggelegen delen van tuinen op, en we legden schouwpaden aan om onderhoud mogelijk te maken. Zulke maatregelen hadden vaak het gewenste effect en verhoogden het vertrouwen bij de bewoners.’

Nieuw instrument?

Behalve wateroverlast was er nog een ander belangrijk onderwerp in de gesprekken met bewoners. We willen hun grond kopen om de vernatting en het natuurbeheer goed te kunnen uitvoeren. ‘In 2019 hebben we veel met de bewoners overlegd om onteigenen te voorkomen door bijvoorbeeld te kijken of ze zelf natuur willen aanleggen en beheren. Onteigening is een zeer zwaar middel,’ benadrukt Koen Polman, ‘en dat zullen we pas in kunnen zetten als alles is geprobeerd maar niet helemaal is gelukt. Toch moesten we om dit middel eventueel in te kunnen zetten ons hierop voorbereiden. Hiervoor zijn de benodigde plannen en besluiten vastgesteld en ter inzage gelegd. Denk aan een Provinciaal Inpassings Plan (PIP) met een MilieuEffectRapportage (m.e.r.), een nieuw Peilbesluit en een ontheffing Wet Natuurbescherming. ‘

Aanpassing Waterhuishouding Waalwijk

In een deel van het gebied zal straks sprake zijn van particulier natuurbeheer. Zoals het er nu uitziet, zal dit vooral gebeuren in het gebied tussen de Winterdijk en het Zuidelijke afwateringskanaal. Het waterpeil moet hier omhoog zodat dit kanaal geen kwelwater meer afvangt en afvoert. Waterschap Brabantse Delta is nu bezig met het aanpassen van de waterhuishouding rondom de Westelijke Langstraat. Hierdoor verliest het Zuidelijke afwateringskanaal haar regionale afwateringsfunctie en kan het veilig een hoger waterpeil krijgen zonder de kans op wateroverlast.

Het gebied keert weer terug naar zijn originele glorie

Terug naar originele glorie

Wat dit traject zo boeiend maakt, zegt Polman, is dat je je continu mag inzetten voor het herstellen van een natuurlijk systeem. Een systeem ‘waar de plantjes niet meer aan het infuus hangen en op sterven na dood zijn’, zoals Koen het omschrijft. ‘Dat het gebied weer gaat floreren en terugkeert naar zijn originele glorie, dat is wat we willen bereiken. Werken richting een robuust ecosysteem waarbij het voor de omwoners fijn en gezond wonen, werken en recreëren is, dat is een heel dankbaar doel. En dat doen we samen met het waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer, de gemeente Waalwijk en de provincie Noord-Brabant, maar ook in samenspraak met de omgeving.’ Hij is wel zo eerlijk om eraan toe te voegen dat dat laatste soms best lastig is, want ‘sommige mensen hebben een andere visie op dit gebied; dat is hun goed recht. Het zou natuurlijk makkelijker zijn als iedereen akkoord zou gaan, maar wij vinden het echt een uitdaging om mensen te informeren waarom wij dit een belangrijk plan voor dit gebied vinden. Het is dan natuurlijk ook fijn om te merken dat anderen juist heel blij worden van de herinrichting’.

Op 4 mei 2020 verscheen het artikel 'Westelijke Langstraat wordt natter en natuurlijker' op Nature Today

Deel op social media