Voormalige sloot is nu levensader voor natte natuur

Het belangrijkste doel van het project is in één woord te vangen: waterretentie.

Het was de laatste ecologische verbindingszone (EVZ) die Bergen op Zoom nog moest realiseren: de Kraggeloop. Een slootje dat de meeste Bergenaren niet eens kenden, is omgetoverd tot een meanderende beek met aan weerszijden tien hectare nieuwe natte natuur. Hoe doe je dat?

Hoe verander je een onopvallend slootje in een waterstroom die als levensader dient voor natte natuur? Typisch een vraag voor Ward Vansteelandt, werkzaam bij de gemeente Bergen op Zoom en nauw betrokken bij Landschappen van Allure, het provinciale investeringsprogramma voor natuur- en landschapsprojecten. ‘In het kader van Landschappen van Allure hebben wij de provincie gevraagd de EVZ van de Kraggeloop meer allure te geven door gronden aan te kopen en zo meer natuur te creëren. Zo konden we een aantal doelen samenbrengen die passen binnen deze EVZ, binnen het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB) én in samenspraak met waterschap Brabantse Delta.’

De Kraggeloop is een toevoeging aan de oostkant van het natuurgebied Bergse Heide (behorend bij het Natuur Netwerk Brabant). ‘We voegen tien hectare voormalige landbouwgrond toe aan het natuurnetwerk.’ Het ontwerp maakte bureau Kragten, de grondaankoop kostte uiteraard de nodige tijd, maar najaar 2019 startten de werkzaamheden en eind februari 2020 meldde dagblad BN/De Stem dat het project zo goed als klaar was. ‘Sloot van niks wordt nieuwe natte natuur,’ luidde de kop van het artikel.

Eind februari 2020 zijn de werkzaamheden bijna klaar. (foto: Catharina Jongmans)

September 2020: de natuur heeft de Kraggeloop omarmd (foto: Ward Vansteelandt)

Vermaledijde verdroging

Er gebeurde veel in die tijd. Het belangrijkste doel van het project - dat gerealiseerd kon worden door de financiële steun uit het provinciale subsidieprogramma Landschappen van Allure - is in één woord te vangen: water vasthouden ofwel waterretentie. De vermaledijde verdroging moet worden tegengegaan. ‘Om te beginnen hebben we het doorlopend riviertje breder en meanderend gemaakt. Ook hebben we poelen gegraven, zodat amfibieën niet worden opgevreten door bijvoorbeeld de stekelbaars. Zo zijn natte ‘stapstenen’ ontstaan, stukken land afgewisseld met open water waar waterdieren kunnen schuilen, voortplanten en uitrusten.’

En er is meer. Dankzij Landschappen van Allure kon onder de Moerstraatsebaan een grote ecoduiker worden aangelegd, een nuttige onderdoorgang die de verplaatsing van water en dieren van noord naar zuid (en vice versa) onder de weg mogelijk maakt. Er verrezen ook ‘cascades’ ofwel trapsgewijze watervalletjes. ‘Met rotspartijen hebben we zo kleine stuwen in de Kraggeloop gerealiseerd,’ licht Vansteelandt toe. ‘Vooral vissen doe je daar een plezier mee, want zij kunnen hier langs en het helpt voor de waterretentie.’

Ecoduiker Moerstraatsebaan (foto: Ward Vansteelandt)

Ver weg van het stadsgewoel

Juist dit gebied leent zich goed voor waterretentie omdat het ver weg ligt van het Bergse stadsgewoel. In het kader van ‘recreatieve zonering’ is dit gebied (met het natuurlijke doorgaande water dat de Kraggeloop is) aangewezen als extra leefgebied voor amfibieën (van kikkers tot salamanders). Een rustige zone waar zo veel mogelijk dieren (van reeën tot watervleermuizen) prima kunnen foerageren. Voor dat doel zijn bestaande wegen opgeheven en voor gemotoriseerd verkeer afgesloten: de Heideweg en de Delweg, die parallel loopt aan de Kraggeloop. ‘Het doel was zoveel mogelijk rust en stilte in deze zone te creëren om de natuur te stimuleren,’ zegt Ward Vansteelandt.

Maar ook de droge natuur krijgt een stimulans. Zo wordt in het gebied twee hectare hoger gelegen droog eikenbos extra aangelegd als compensatie voor boskap in het drukkere westelijke deel van het gebied dat in ontwikkeling is. ‘Zoals Landschap van Allure een toevoeging was aan de EVZ-doelstellingen, zo is dit bos een verrijking voor de diversiteit aan leefmilieus langs de Kraggeloop.’

Rust en stilte, ver weg van het stadsgewoel (foto: Ward Vansteelandt)

Rotspartijen stuwen het water in de Kraggeloop (foto: Ward Vansteelandt)

Water in droge periodes

Uiteraard is het nog te vroeg voor de eerste resultaten van de monitoring. Dus of zich al nieuwe diersoorten hebben gevestigd in het gebied, is nog niet te zeggen. Maar wat Ward Vansteelandt wél met eigen ogen ziet gebeuren, is dat er zelfs in de zeer droge periodes van 2020 water in het gebied staat. Dat was lang geleden. Het geeft de ambtenaar moed: ‘Het ziet ernaar uit dat we een biotoop hebben gecreëerd die het hele jaar rond functioneert. En los daarvan ziet het gebied er gewoon heel mooi uit. De bezoekers zijn er behoorlijk over te spreken. Over zowel het nieuwe deel als over de gehele Bergse Heide zijn ze heel positief. We hebben een weg twee maanden moeten afsluiten en dat gaf natuurlijk de nodige overlast. Maar nu is men heel tevreden over het resultaat. We hebben tien hectare voormalige landbouwgrond met een monocultuur verrijkt met een veel grotere biodiversiteit. Dat is letterlijk en figuurlijk iets extra’s. De natuur heeft het al omarmd. En als gemeente zijn we heel blij dat we dit samen met de andere organisaties hebben kunnen realiseren.’

‘Slechts’ een puzzelstuk

Vansteelandt wijst er ook op dat de tien hectare ‘slechts’ een puzzelstuk zijn. ‘De Kraggeloop maakt deel uit van een groter geheel. Zo heeft het waterschap Brabantse Delta de ambitie om deze EVZ verder door te trekken naar natuurgebied Halsters Laag, want nu gaat de Kraggeloop nog verder als onopvallende sloot. Wij vinden het mooi dat het waterschap helpt om de verbinding te leggen via het natte spoor tussen de Brabantse Wal en het Halsters Laag. De migratiemogelijkheden voor soorten tussen de natuurgebieden nemen hierdoor toe.’

Deel op social media