Provincie Noord-Brabant faciliteert, Breda geeft groene voorbeeld

Vergroenen doe je samen

Van extreem hete dagen tot extreem veel neerslag: anno 2021 kan het ook Brabant treffen. Hoe houd je de stad leefbaar in dit veranderende klimaat? ‘Betrek de burger,’ zeggen de provincie Noord-Brabant én de Gemeente Breda.

‘Breda, Stad in het Park!’ dat is de slogan van de stad die in 2030 ‘de eerste Europese Stad in een groen Park’ wil zijn. Uit onderzoek blijkt dat een groener Breda hoog op het verlanglijstje van de Bredanaar staat. Bas Hoefeijzers, adviseur stedelijk water en klimaatadaptatie bij de Gemeente Breda, is dagelijks bezig met vraagstukken rondom klimaatverandering. Of eigenlijk is hij vooral bezig met denken in oplossingen. Dat doet hij niet in zijn eentje, benadrukt hij, maar met collega’s, met allerlei andere organisaties (zoals de provincie Noord-Brabant) en met de Bredanaars.

Gevoelige groene snaar

Hoefeijzers legt uit hoe zijn gemeente de uitdagingen benadert: ‘Vaak gaat het bij klimaatverandering over vragen als: “Is het echt zo erg? En moeten wij hier iets aan doen?” Maar als je mensen vraagt of ze in een groene en gezonde omgeving willen wonen, dan zeggen ze allemaal ja. Iedereen woont graag in een mooie omgeving met veel bomen en planten. Kinderen spelen graag op groene speelpleinen en bedrijven werken graag in een toekomstbestendig vestigingsklimaat. Bovendien helpt groen tegen wateroverlast, het biedt verkoeling, zuivert de lucht en verbetert de bodem en het grondwater. Groen verbindt en draagt bij aan de leefbaarheid van de stad. Het leuke van onze aanpak is dat we die groene energie van mensen proberen aan te wakkeren en stimuleren. De kunst is om de gevoelige groene snaar van mensen en bedrijven te raken.’

Groene Buurtjes

Hoe doe je dat? Een voorbeeld is het Groene Buurtjes-project, waarbij bewoners samen hun buurt groener maken met ondersteuning van de gemeente. ‘Eerst bespreken we met de bewoners waar ze zelf kansen zien om te vergroenen, op welke manier we samen kunnen vergroenen en hoe de bewoners een bijdrage kunnen leveren aan het onderhoud van het nieuwe groen. We leggen afspraken vast in wijkdeals en/of we verlenen subsidie. We zien dat best veel groepjes bewoners in de stad het hartstikke leuk vinden om een stukje buurt te adopteren en vaak zelf het initiatief nemen. Een bijkomend voordeel en een belangrijke drijfveer is dat het de sociale cohesie bevordert.’

Nelson Mandelaplein

Een groter project betreft de groene pleinenaanpak. Uit verschillende financiële potjes (biodiversiteit, sociale cohesie, onderhoud, klimaatadaptatie) stelt de gemeente geld beschikbaar om pleinen te vergroenen. ‘Het Nelson Mandelaplein was bijvoorbeeld één grote plaat van stenen,’ vertelt Hoefeijzers. ‘Nu hebben we er na een ontwerpproces door en met de bewoners plantvakken gerealiseerd. De vergroening geeft een boost aan zo’n plein en de omliggende straten.’ Een ander fraai voorbeeld is het Edisonplein, waar midden in een opnieuw ingericht plein ook een wadi wordt gerealiseerd: een groene greppel (het staat voor ‘Water Afvoer Drainage en Infiltratie’) die regenwater bergt en zuivert, waarna dat water infiltreert in de ondergrond.

't Zoet

En dan zijn er nog de stedelijk ontwikkelingsprojecten die schakels vormen voor regionale opgaven. Zo krijgt het voormalige CSM-terrein (nu genaamd ‘‘t Zoet’) een compleet nieuwe bestemming: het wordt een groen gebied aan het water waar mensen kunnen wonen, werken en recreëren. Het gebied is 26,4 hectare en gaat de ecologische verbindingszone langs de Mark versterken, een bijdrage leveren aan de vermindering van overstroming van de binnenstad en maakt verbinding met de vergroening van omliggende bedrijventerreinen. Ook wordt in Breda de rivier de Mark doorgetrokken langs de binnenstad. ‘Deze Nieuwe Mark zorgt met groene kades zelf voor de verbetering van de leefbaarheid in de binnenstad en geeft in de singels meer ruimte voor water. In die singels kunnen we vervolgens vooroevers aanleggen om zo de ecologische verbindingszone te versterken. Allemaal schakels in het versterken van een klimaatrobuust beekdallandschap in stedelijk gebied. Gelukkig loopt de samenwerking met regionale partners waterschap en provincie in de projecten heel goed.’

Schoolplein

Hoog tijd om die provincie aan het woord te laten. Margriet Schipper is er, samen met Wilma van der Pijll, kartrekker Natuur & Samenleving binnen het programma Natuur. ‘Ons doel als provincie is om de leefomgeving te vergroenen en zo met name de biodiversiteit te bevorderen,’ vertelt ze. ‘Dat doen we door burgers en burgerinitiatieven te stimuleren.’ Hoe effectief de bijdrage van burgers kan zijn, blijkt bijvoorbeeld uit het project vergroenen van schoolpleinen. ‘Zo’n groen schoolplein kun je zien als het best geventileerde klaslokaal, want leerlingen krijgen er ook les. Je kunt er zelfs een lesprogramma aan koppelen, want de moestuin en eetbare planten zetten kinderen aan het denken over de vraag waar ons voedsel vandaan komt. Het schoolplein brengt mensen samen en vergroot zo de sociale cohesie. En er ontstaat een ontmoetingsplek voor de buurt. Een groen schoolplein brengt dus burgers én beleidsterreinen samen.’ Het project is een succes: er zijn al 259(!) schoolpleinen vergroend.

Crowdfunding

Margriet Schipper wijst op diverse andere stimuleringsregelingen om te vergroenen. Het Buurt-, Natuur- en Waterfonds ondersteunt kleine burgerinitiatieven, ‘zoals groene daken of een gezamenlijke pluktuin’. Er is ook de regeling ‘Crowdfunden voor natuur’: via stichting Voor je Buurt kan iedereen een crowdfundingcampagne starten om een goed idee voor zijn buurt, dorp of stad te realiseren; de provincie geeft advies en begeleiding. ‘Stel bijvoorbeeld dat je een wandelroute opzet, hoe geef je daar dan bekendheid aan? En hoe krijg je de gemeente mee in je verhaal? Wij kunnen je daarbij helpen of in contact brengen met de juiste personen en partijen.’ De provincie geeft extra financiële ondersteuning bij goede groene initiatieven en probeert ook door inzet van actieve netwerken burgers te activeren. Ze noemt het IVN Jongeren Adviesbureau, dat jongeren betrekt bij vraagstukken op het gebied van natuur en duurzaamheid: in de rol van adviseur praten zij mee over hun eigen leefomgeving. ‘Hun frisse blik kan bestaande denkpatronen binnen organisaties doorbreken en innovatie stimuleren.’ En zo kan Margriet Schipper nog wel even doorgaan met mooie voorbeelden. Ze noemt ‘tiny forests’ (kleine bosjes in stedelijke gebieden), Stichting Steenbreek (die mensen stimuleert om tegels te wippen en te vervangen door natuur) en Stichting VELT (die het samen aankopen van biobloembollen promoot). ‘Al deze initiatieven ondersteunen we als provincie, omdat zij burgers stimuleren het heft in eigen hand te nemen.’

Doe je samen

Wat Bas Hoefeijzers en Margriet Schipper vooral willen zeggen, is dit: vergroenen doe je samen, of het nu op straat-, wijk- of regionaal niveau is. ‘De uitdagingen zijn enorm,’ aldus Schipper. ‘Hoe kunnen we in Nederland een miljoen woningen bouwen en tegelijkertijd de biodiversiteit vergroten? Hoe krijg je op de agenda dat mensen daarmee aan de slag gaan? Dat lukt niet door alleen maar subsidies toe te kennen. Dat lukt alleen als we het samen doen: provincie, gemeenten én burgers.’ Vergroenen is bovendien een kwestie van de lange adem, voegt Bas Hoefeijzers eraan toe: ‘We hebben er vijftig jaar over gedaan om de steden te verstenen, dus kost het ook decennia om te vergroenen, om te bouwen aan onze stad in het park. Op dit moment zien we bij bewoners en bedrijven en bij de provincie aan alle kanten een enorme groene gedrevenheid. Dat vinden we als gemeente heel inspirerend en daar willen we graag aan blijven werken.’