(Be)sturen op Brede Welvaart: artikel n.a.v. het webinar
Voorafgaand en tijdens het webinar (Be)sturen op Brede Welvaart ontvingen we veel waardevolle vragen. De vragen gingen over uiteenlopende onderwerpen, maar lieten duidelijke rode draden zien. Daarom hebben we ze geordend volgens de vijf bouwblokken uit het webinar: werken aan gedeelde taal en cultuur, in beeld brengen en begrijpen, integraal afwegen, toepassen in de praktijk en continuïteit en leren. Deze bouwblokken vormen het ordeningsprincipe voor de verdere uitwerking van de vragen. Voor meer verdieping: lees de beantwoording van de vragen door Het PON & Telos.
Brede welvaart is steeds vaker onderdeel van het gesprek over de toekomst van Brabant. Om die reden lichten we hieronder een aantal terugkerende thema's uit de vragen toe en delen we hoe de provincie hier op dit moment naar kijkt.
1. Werken aan gedeelde taal en cultuur
Brede welvaart helpt bij complexe vraagstukken
Brede welvaart helpt om maatschappelijke opgaven niet afzonderlijk, maar in samenhang te bekijken. Dat is belangrijk in een provincie waar vraagstukken rondom landbouw, natuur, water, woningbouw, energie en leefbaarheid steeds sterker met elkaar verbonden zijn.
Met behulp van instrumenten zoals de Brabantse Monitor Brede Welvaart en de Sociaaleconomische Impactanalyse (SEIA) maken we zichtbaar welke effecten keuzes hebben op verschillende onderdelen van de samenleving. Daarmee ontstaat een beter inzicht in de afwegingen die bestuurders en beleidsmakers moeten maken. Brede welvaart neemt tegenstellingen niet weg, maar helpt om deze expliciet te maken en gemaakte keuzes beter te kunnen onderbouwen.
Economie als middel, niet als doel
Binnen ons Uitvoeringsprogramma Brede Welvaart beschouwen wij economische groei niet als een doel op zich. Groei kan bijdragen aan brede welvaart, bijvoorbeeld via werkgelegenheid, innovatie of investeringsruimte, maar alleen wanneer deze aantoonbaar bijdraagt aan maatschappelijke waarde en expliciet is afgewogen tegen sociale en ecologische effecten. Als het gaat om het landelijk gebied bijvoorbeeld, verschuift Brede Welvaart de focus van ‘meer’ naar ‘anders’: naar economische ontwikkeling die in balans is met de draagkracht van bodem, water en natuur, waarbij we erkennen dat hierin soms spanning bestaat en bewuste keuzes nodig zijn.
Wij stellen ons steeds dezelfde vraag: draagt een ontwikkeling daadwerkelijk bij aan de kwaliteit van leven van mensen, nu, later en elders? Dat betekent dat we economische ontwikkeling altijd bekijken in relatie tot thema's als gezondheid, leefbaarheid, natuur, klimaat en sociale inclusie en samenhang. Het doel is een economie die functioneert binnen de sociale draagkracht en planetaire grenzen. Waarbij we steeds inzichtelijk maken wie profiteert, wie de lasten draagt en waar en wanneer de effecten neerslaan en baseren onze afwegingen en keuzes daarop.
Brede welvaart vraagt om een andere manier van werken
Brede welvaart speelt op verschillende niveaus een rol. Politiek-bestuurlijk biedt het een kompas voor politieke keuzes en maatschappelijke afwegingen. Strategisch en tactisch helpt het om over beleidsgrenzen heen samen te werken en kennis te delen. Operationeel krijgt dit vorm in concrete projecten, initiatieven en investeringen die bijdragen aan de kwaliteit van leven van inwoners. We zien het werken aan brede welvaart als een gezamenlijk leerproces. In de praktijk ontwikkelt brede welvaart zich voortdurend. Door ervaringen te delen en samen te experimenteren leren we stap voor stap wat werkt.
2. In beeld brengen en begrijpen
De Brabantse Monitor Brede Welvaart
Om brede welvaart zichtbaar te maken werken wij met de Brabantse Monitor Brede Welvaart. Deze monitor sluit aan bij landelijke en internationale kaders, zoals de monitor van het CBS en de internationale CES-systematiek. De monitor laat zien welke mogelijkheden er zijn op de 12 thema’s van brede welvaart uit de figuur, hoe mensen die ervaren, en hoe deze verdeeld zijn over groepen en plekken. Ter verdieping is er in deze editie een eerste stap gezet om te laten zien hoe de verschillende thema’s met elkaar samenhangen. De uitkomsten van de monitor helpen gemeenten en andere partijen om maatschappelijke ontwikkelingen beter te begrijpen en geven handvatten om beleidskeuzes te maken die goed onderbouwd zijn en rekening houden met de lange termijn. De dimensie elders is hierbij nog niet uitgewerkt.
Met de Brabantse Monitor Brede Welvaart, die tweejaarlijks verschijnt, ontstaat een breed beeld van de ontwikkeling van de brede welvaart in Brabant. Vernieuwend aan deze monitor is dat objectieve en subjectieve gegevens worden samengebracht. De brede welvaart in het hier en nu wordt voor de verschillende thema's niet alleen in beeld gebracht aan de hand van objectieve indicatoren, maar ook vanuit de ervaringen en beleving van inwoners. Zo ontstaat een completer beeld van de kwaliteit van leven in Brabant. Daarnaast bevat de monitor thema's die specifiek van belang zijn voor Brabant, zoals cultuur, mobiliteit en onderwijs.
Ook kijken we nadrukkelijk naar de ervaringen van inwoners. Mensen kunnen immers heel verschillend ervaren hoe het met hun kwaliteit van leven gesteld is. Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat factoren zoals sociale verbondenheid, vertrouwen, financiële zekerheid en grip op het leven sterk samenhangen met de mate waarin mensen tevreden zijn over hun leven.
Data als basis voor het gesprek
Data zijn voor ons geen doel op zich, maar een hulpmiddel om betere gesprekken te voeren. De Brabantse monitor laat zien waar kansen liggen, waar spanningen ontstaan en welke groepen mogelijk achterblijven. Daarmee ondersteunt zij beleidsmakers, bestuurders en maatschappelijke partners bij het maken van integrale afwegingen. Belangrijk daarbij is dat we niet alleen kijken naar gemiddelden. We brengen ook verschillen tussen regio's, gemeenten en inwoners in beeld.
Brede welvaart op lokaal niveau
Brede welvaart is ook zichtbaar op gemeenteniveau. Via de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS en aanvullende analyses van Het PON & Telos kunnen gemeenten inzicht krijgen in de ontwikkeling van brede welvaart binnen hun eigen gebied. Het PON & Telos brengt daarnaast jaarlijks 12 brede welvaartsthema’s in beeld voor alle Nederlandse gemeenten. Dit overzicht is aan te vragen via deze link.
Van meten naar leren
Op verschillende plekken in Brabant en daarbuiten wordt al gewerkt vanuit brede welvaart. Iedereen doet dat op zijn eigen manier, in een eigen tempo en met een eigen focus. Toch blijken de stappen die organisaties zetten in de praktijk verrassend veel overeenkomsten te vertonen. Het PON & Telos heeft deze stappen samengebracht in vijf bouwblokken en toegelicht tijdens het webinar.
3. Integraal afwegen
Anders kijken naar waarde
Een van de belangrijkste uitgangspunten van brede welvaart is dat niet één belang centraal staat. Bij besluitvorming kijken we daarom niet alleen naar economische effecten, maar ook naar gevolgen voor leefbaarheid, gezondheid, natuur, klimaat en sociale samenhang. Dat vraagt om nieuwe afwegingskaders en een bredere definitie van waarde.
Het Brabant Outcomes Fund
Een voorbeeld hiervan is het Brabant Outcomes Fund (BOF). Dit instrument laat zien hoe je financiering kan inzetten om maatschappelijke impact centraal te stellen. Daarbij staat dus niet het financiële rendement voorop, maar de vraag welke bijdrage een initiatief levert aan maatschappelijke opgaven. Het BOF ondersteunt ondernemerschap dat gericht is op positieve maatschappelijke impact en helpt om investeringen te richten op maatschappelijke waardecreatie (sociaal en ecologisch) Tegelijkertijd is het een leeromgeving waarin overheid, ondernemers en investeerders samen ontdekken wat werkt.
Van sectoraal naar integraal
Integraal werken betekent dat we ons bewust zijn van de samenhang tussen beleidsterreinen. Een keuze op het gebied van economie heeft bijvoorbeeld vaak gevolgen voor wonen, mobiliteit, gezondheid of natuur. Om die samenhang beter zichtbaar te maken ontwikkelen we kennis in lopende projecten, delen we ervaringen via het Brabants Netwerk Brede Welvaart en ondersteunen we discussies met data uit de diverse monitors.
De dimensie 'elders'
Een belangrijk onderdeel van brede welvaart is de dimensie 'Elders'. Daarmee bedoelen we de effecten van ons handelen buiten onze eigen provincie, gemeente of regio. Denk daarbij ook aan internationale productieketens, grondstoffengebruik en klimaatimpact. We zien dit als een belangrijk ontwikkelthema. De afgelopen jaren hebben we stappen gezet om deze effecten beter zichtbaar te maken, onder andere binnen trajecten rondom Moerdijk en via één van de spotlightsessies (reeks kennisbijeenkomsten) van het Brabants Netwerk Brede Welvaart. Ook wijdden we er dit artikel aan. Onze ambitie is om deze dimensie de komende jaren verder te versterken in beleid, monitoring en besluitvorming.
4. Toepassen in de praktijk
Wat betekent brede welvaart voor bedrijven?
Voor bedrijven betekent brede welvaart dat belangrijke beslissingen niet alleen worden beoordeeld op financiële resultaten, maar ook op maatschappelijke impact. Dat vraagt om aandacht voor medewerkers, leefomgeving, grondstoffengebruik, ketensamenwerking en langetermijnwaarde. Instrumenten zoals geïntegreerde verslaglegging en organisatievormen zoals steward ownership (rentmeesterschap), kunnen helpen om maatschappelijke en financiële doelen in samenhang te sturen en te verantwoorden. Wij ondersteunen deze ontwikkeling onder meer door kennisdeling, bijeenkomsten en voorbeelden uit de praktijk. Zo organiseerde het Brabants Netwerk Brede Welvaart al een aantal kennissessies over rentmeesterschap.
Brede welvaart in gebiedsgerichte aanpakken
Gebiedsgerichte aanpakken (GGA's) zijn bij uitstek geschikt om brede welvaart in praktijk te brengen. Opgaven rondom natuur, water, landbouw, energie en leefbaarheid komen immers samen op gebiedsniveau. Binnen deze aanpakken kan brede welvaart drie samenhangende rollen vervullen: richtinggevend (als hulpmiddel om een gezamenlijke ambitie te formuleren), verbindend (als gemeenschappelijke taal voor betrokken partijen) en ondersteunend (om effecten zichtbaar te maken en keuzes beter te onderbouwen).
Samenwerking met infrastructuur- en nutsbedrijven
Ook de samenwerking met energie- en drinkwaterbedrijven ontwikkelt zich steeds meer vanuit het perspectief van brede welvaart. Bij energie-infrastructuur kijken we niet alleen naar technische oplossingen, maar ook naar maatschappelijke effecten (zoals energiearmoede, leefbaarheid en een rechtvaardige verdeling van kosten en baten). Infrabeheerders (waaronder Enexis en Gasunie) hebben zich landelijk én in de regio verbonden aan het doel om de energietransitie 'ecologisch en sociaal rechtvaardig' vorm te geven. Samen met Brabant Water werken we aan initiatieven waarin drinkwaterwinning, natuurontwikkeling en recreatie met elkaar worden verbonden. Hiermee verschuift de samenwerking van een puur technische benadering naar een gezamenlijke inzet voor een leefbaar en toekomstbestendig Brabant.
5. Continuïteit en leren
Samen blijven leren
De vragen vanuit het webinar laten het zien: brede welvaart is geen eindpunt, maar een gezamenlijke ontwikkelreis. Veel vernieuwing ontstaat vanuit inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarom vinden we het belangrijk om kennis te blijven delen, ervaringen uit te wisselen en samen te leren. Dat doen we via het Brabants Netwerk Brede Welvaart. We helpen initiatieven zichtbaar te maken, brengen mensen met elkaar in contact en delen kennis en ervaringen.
Dat doen we onder meer via:
- spotlightsessies en spotlightstories (waarbij we het licht schijnen op urgente vraagstukken en vernieuwende oplossingen rondom brede welvaart);
- het webinar (Be)sturen op Brede Welvaart;
- de serious game Brede Welvaart;
- kennissessies over rentmeesterschap;
- de leergang Impactmanagement Brede Welvaart (gericht op professionals die brede welvaart willen toepassen in beleid, bedrijfsvoering of maatschappelijke initiatieven);
- een actieve rol in de academische werkplaats (Be)sturen op Brede Welvaart.
Zo bouwen we samen verder aan een provincie waarin economische ontwikkeling, sociale vooruitgang en ecologische kwaliteit hand in hand gaan. Alleen door samen te werken en te leren kunnen we bouwen aan een Brabant waarin de kwaliteit van leven centraal staat.
Blijf op de hoogte
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe inzichten, onderzoeken en bijeenkomsten? Volg dan het Brabants Netwerk Brede Welvaart op LinkedIn of meld je aan voor de maillijst Brede Welvaart.
