Klimaatproof

De temperatuur, regen, wind en/of zonneschijn……. Via apps op de telefoon worden we er dagelijks over geïnformeerd. Maar hoe heeft de gemiddelde jaartemperatuur zich ontwikkeld de afgelopen decennia? Wat zijn oorzaken en factoren die de klimaatveranderingen versterken? En wat merken we van de klimaatveranderingen? De opgave is onze provincie ‘klimaatproof’ te maken en dat kunnen we doen door de oorzaken van klimaatverandering aan te pakken (vermindering uitstoot CO₂ en andere broeikasgassen) en/of door ons aan te passen aan het nieuwe klimaat (omgaan met droogte, hitte en wateroverlast).

KLIMAATVERANDERINGEN

De gemiddelde temperatuur stijgt

Er zijn in Noord-Brabant twee weerstations waar al gedurende vele jaren temperatuurmetingen plaatsvinden: weerstation Eindhoven en weerstation Gilze-Rijen. Beide geven een vergelijkbaar beeld; in de bijbehorende grafieken zijn de metingen op weerstation Gilze-Rijen opgenomen. De temperatuurmetingen laten zien dat de gemiddelde jaartemperatuur in Noord-Brabant toeneemt. Als gevolg van klimaatverandering zal deze temperatuurstijging de komende jaren naar verwachting doorzetten, net als in heel Nederland (zie KNMI - Klimaatdashboard).

Bron: Klimaatportaal Noord-Brabant, data: KNMI

OORZAKEN KLIMAATVERANDERINGEN

Broeikasgassen als CO₂ zijn een belangrijke oorzaak van de klimaatveranderingen waar we mee te maken hebben. De grafieken die de ontwikkeling van de CO₂-uitstoot en andere broeikasgassen in beeld brengen laten een dalende lijn zien en zijn terug te vinden bij de opgave Energietransitie, onder het thema Emissie.

VERSTERKENDE EFFECTEN KLIMAATVERANDERINGEN

Bebouwing houdt warmte vast en daardoor wordt het warmer in de bebouwde omgeving. Veel bebouwing – zoals in steden – heeft dus een versterkend effect op wat we merken van de klimaatveranderingen. Twee indicatoren die hierover iets zeggen zijn: het percentage bebouwd terrein en de versteende oppervlakte in tuinen.

Bron: Regionale Monitor Brede Welvaart 2020 - CBS, data: CBS

Versteende oppervlakte in tuinen in 2018, Noord-Brabant

Noord-Brabant

53%

Nederland

49%

Bron: Dashboard WaarStaatJeGemeente, data: Cobra Groeninzicht

Het percentage bebouwd terrein betreft het terrein in gebruik voor wonen, werken, winkelen, uitgaan, cultuur en openbare voorzieningen als percentage van de totale oppervlakte land. Het percentage bebouwd terrein neemt toe in Noord-Brabant. Dat is niet vreemd bij een groeiende bevolking en toenemende welvaart. Ten opzichte van andere provincies heeft Noord-Brabant (met 12,6% in 2015) een relatief hoog percentage bebouwd terrein. Over de gehele periode zijn er vier provincies die een nog hoger percentage bebouwd terrein hebben dan Noord-Brabant, en dat zijn – zoals te verwachten – de Randstadprovincies met veel inwoners en bebouwing, maar ook de provincie Limburg heeft relatief meer bebouwd terrein dan Noord-Brabant.

In Noord-Brabant is circa 53% van de oppervlakte van tuinen versteend in 2018 (het gemiddeld voor Nederland ligt op 49%). De verstening van tuinen draagt bij aan het hitte-eilandeffect in steden. Bovendien kan regenwater niet makkelijk weg en heeft daarmee ook een effect op de natuur (afname van de biodiversiteit).

Het terugbrengen van meer groen op daken van gebouwen, in tuinen en op schoolpleinen zijn initiatieven die beogen hier iets aan te doen.

MERKBARE GEVOLGEN KLIMAATVERANDERINGEN

De stijging van de gemiddelde jaartemperatuur heeft gevolgen voor ons allemaal en voor alle andere maatschappelijke opgaven.

Het wordt heter

Door klimaatverandering wordt het steeds warmer in Noord-Brabant. De gemiddelde temperatuur stijgt, maar ook het aantal tropische dagen neemt toe. Een warmer Brabant biedt kansen voor recreatie en toerisme. Je kunt vaker op een terrasjes zitten of gaan zwemmen. Maar er zijn ook risico’s door de hogere temperaturen. Kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen, kunnen bijvoorbeeld gezondheidsproblemen ervaren.

Tropische dagen zijn dagen met een temperatuur boven de 30 graden. In de grafiek kun je zien hoe vaak tropische dagen de afgelopen jaren voorkwamen. Op Klimaatportaal Noord-Brabant kun je in het klimaatverhaal van Noord-Brabant zien hoe dit aantal door klimaatverandering naar verwachting verder zal stijgen tot 18 tropische dagen per jaar in 2050. Hier vind je ook meer informatie over het klimaatverhaal van Noord-Brabant en over hoe hitte gevolgen heeft voor onze samenleving.

Bron: Klimaatportaal Noord-Brabant, data: KNMI

Het wordt natter

Extreme neerslag leidt regelmatig tot wateroverlast. De laatste jaren zien we een toename van wateroverlast in Noord-Brabant. Ook hagelt en onweert het vaker. Door de toename van de temperatuur neemt ook de hoeveelheid waterdamp in de lucht toe (ruim 10% per graad opwarming). Buien worden hierdoor heviger. Door klimaatverandering kunnen overlastsituaties vaker voor gaan komen. Meer informatie over hoe extreem weer gevolgen heeft voor onze samenleving kun je vinden op NAS-adaptatietool - Klimaatadaptatie.

Met de hevigere neerslag neemt ook het aantal zeer natte dagen toe. Dit zijn dagen waarop meer dan 25 mm neerslag valt. In de grafiek staat het aantal zeer natte dagen in de afgelopen jaren. Op Klimaatportaal Noord-Brabant kun je in het klimaatverhaal van Brabant zien dat we in 2050 gemiddeld 4 zeer natte dagen per jaar zullen hebben. Omdat extreme neerslag vaak heel plaatselijk valt kunnen de verschillen binnen de provincie groot zijn.

Bron: Klimaatportaal Noord-Brabant, data: KNMI

Het wordt droger

Door klimaatverandering zijn langere periodes van droogte mogelijk, met name in de zomer. Voor Noord-Brabant is dit in het bijzonder van belang, omdat ruim driekwart van de provincie op zand ligt en er in droge perioden vaak weinig water beschikbaar is. Droogte heeft een grote invloed op bijvoorbeeld landbouw en natuur. Meer informatie over hoe droogte gevolgen heeft voor onze samenleving kun je vinden op NAS-adaptatietool - Klimaatadaptatie.

Over de maanden april tot en met september is altijd al sprake van een neerslagtekort: de verdamping is groter dan de hoeveelheid neerslag. Door klimaatverandering zal dit verder gaan toenemen. Er komt dan steeds minder vocht beschikbaar voor optimale groei van gewassen. In de grafiek staat het neerslagtekort over de maanden april-september in de afgelopen jaren weergegeven. Op Klimaatportaal Noord-Brabant kun je in het klimaatverhaal van Noord-Brabant zien dat in 2050 het neerslagtekort naar verwachting gemiddeld rond de 300 mm zal bedragen, wat vergelijkbaar is met het erg droge jaar 2018.

Bron: Klimaatportaal Noord-Brabant, data: KNMI

Voor de opgave ‘klimaatproof’ is vanuit alle andere opgaven een bijdrage nodig om de gevolgen voor de samenleving van extreem weer door klimaatverandering (hevige neerslag, langdurige perioden van droogte en extreme temperaturen) zoveel mogelijk te beperken.