Duurzame verstedelijking, vitaal platteland en mobiliteit

“En ik loop hier alleen in een te stille stad, …….... De wereld gaat dicht”

Bekende regels uit het lied “Brabant” van Guus Meeuwis die in dit Coronajaar nog meer betekenis hebben gekregen. De wereld werd ineens kleiner, onze woon- en leefomgeving en duurzame steden, vitaal platteland en passende mobiliteit belangrijker. Wat is de stand van zaken als het gaat over onze leefomgeving: woning- en leefklimaat, leegstand, mobiliteit, landbouw en voedsel, en monumenten? Dat schetsen we bij deze opgave hieronder.

WOON- EN LEEFKLIMAAT

De totale woningvoorraad van onze provincie laat een stijgende lijn zien en telt op 1 januari 2020 circa 700.000 koopwoningen en 450.000 huurwoningen. De verhouding koop/huur is ongeveer gelijk gebleven.

De laatste jaren komen er door nieuwbouw tussen de 10.000 en 12.000 woningen per jaar bij. Vergeleken met andere provincies is dit een (duidelijk) bovengemiddelde groei van de woningvoorraad. Gelet op de demografische ontwikkelingen, de nog altijd flinke groei van het aantal huishoudens én om het bestaande woningtekort in Brabant terug te dringen, is er volgens de provinciale woningbehoefteprognose ook de komende jaren nog een flinke woningbouwopgave. De eerstkomende 10 jaar zullen er in onze provincie gemiddeld jaarlijks zo’n 12 duizend woningen (netto) aan de voorraad moeten worden toegevoegd, vergelijkbaar met de hoge ‘scores’ van de voorraadgroei in de laatste jaren.

Voor meer informatie over de provinciale woningbehoefte, zie de Monitor bevolking en wonen.

Bron/data: CBS Statline

Bron/data: CBS Statline

De krapte op de huizenmarkt zorgt ervoor dat het verschil tussen de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Noord-Brabant en de gemiddelde vraagprijs van aangeboden woningen groter is geworden de afgelopen jaren.

Bron Dashboard Waar staat je gemeente, data:: CBS Statline en Huizenzoeker.nl

De tevredenheid over woning en woonomgeving is heel licht afgenomen in de afgelopen jaren, maar een groot deel van de particuliere huishoudens is (zeer) tevreden over de woning en de woonomgeving: beide circa 85% in 2018. Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart 2020 van het CBS zit Noord-Brabant daarmee zowel qua tevredenheid over de woning als over de woonomgeving in de middenmoot vergeleken met andere provincies.

Bron: Regionale Monitor Brede Welvaart 2020 - CBS, data: CBS

LEEGSTAND

De leegstand laat voor winkels en maatschappelijk vastgoed een stijgende lijn zien sinds 2015, in absolute aantallen, maar ook procentueel. Dat zien we terug in de grafiek met het leegstandspercentage dat voor winkels op 1 januari 2020 op 10% ligt. Van het maatschappelijk vastgoed staat 5% leeg.

De leegstand van industriepanden laat in absolute aantallen een daling zien tot 2019. Daarna stijgt de leegstand van industriepanden weer tot 8% op 1 januari 2020. De leegstand van kantoren toont een wat grilliger verloop in absolute aantallen, en komt procentueel op 1 januari 2020 uit op 11% leegstaande kantorenpanden. De leegstandspercentages voor Noord-Brabant wijken nauwelijks af van de landelijke leegstandspercentages per type gebouw.

Bron/data: Erfgoedmonitor - Monument-online.nl

CULTUUR, ERFGOED & (NABIJHEID) VOORZIENINGEN

Noord-Brabant is rijk aan historische monumenten die onderhouden moeten worden om de omgeving leefbaar te houden. Het percentage niet-woonhuis Rijksmonumenten waarbij de staat van onderhoud goed tot redelijk is, is iets gestegen de afgelopen jaren. Eind 2020 was in Noord-Brabant van circa 18% de staat van onderhoud matig tot slecht, en gemiddeld in Nederland ligt dit met circa 15% net iets lager.

De culturele infrastructuur blijft de laatste jaren in Noord-Brabant vrij constant. Het aantal festivals, kunstorganisaties, bibliotheken, boekwinkels etc. schommelt licht, maar geeft in de loop de jaren een stabiel beeld.

De afstand tot voorzieningen verandert nauwelijks in de loop der tijd. De basisschool, het sportterrein, café e.d. en de huisartsenpraktijk bevinden zich gemiddeld genomen binnen 1 kilometer afstand.

Gemiddelde afstand tot voorzieningen in kilometers, in Noord-Brabant

Basisschool

0,7 km

Sportterein

0,9 km

Huisartsenpraktijk

1 km

Museum

4,1 km

Ziekenhuis

5 km

Podiumkunsten

4,9 km

Voortgezet onderwijs

2,4 km

Café e.d.

1 km

Poppodium

9,7 km

Bron: divers w.o. Regionale Monitor Brede Welvaart 2020 - CBS, CBS Statline en Dashboard Waar Staat Je Gemeente, data: veelal 2019, Sportterrein 2015, Voortgezet onderwijs 2017

MOBILITEIT

Een goed functionerend mobiliteitssysteem is op de eerste plaats veilig. Het aantal verkeersdoden in Noord-Brabant laat een wat grillig verloop zien de laatste jaren en is in 2020 met bijna een derde gedaald van 142 naar 99. Wat de precieze oorzaak is van de daling valt niet af te leiden uit de CBS-cijfers. Duidelijk is wel dat de daling niet (alleen) verklaard kan worden door de gevolgen van corona, want in andere provincies met veel verkeersdoden daalde het aantal niet of nauwelijks. Een op de zes verkeersdoden in Nederland valt in Noord-Brabant.

Bron/data: CBS Statline

Het aantal verkeersongevallen daarentegen laat met name op de wegen die in beheer van het Rijk zijn een stijgende lijn zien in Noord-Brabant. Per 1.000 meter weg is het aantal verkeersongevallen op rijkswegen ook beduidend hoger dan op provinciale of gemeentelijke wegen in Noord-Brabant.

Bron/data: BRON - Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland en NWB - Nationaal WegenBestand en interne provinciale gegevens (voor lengte (provinciale) wegen)

Om de groei van de mobiliteit op te vangen is een transitie nodig naar flexibel en bewust reizen. Het aantal deelauto’s per 100.000 inwoners laat een stijgende lijn zien van 3,1 in 2014 tot 17,8 in 2020.

Bron/data: CROW (* excl. peer to peer platforms)

Van belang is ook dat het mobiliteitssysteem robuust en betrouwbaar is en reizigers binnen een acceptabele tijd op hun bestemming aankomen. In 2017, 2018 en 2019 was de gemiddelde vertraging per uur autorijden in Noord-Brabant stabiel. In 2020 lag de gemiddelde vertraging een stuk lager, en daarbij spelen de effecten van de Corona-maatregelen een grote rol waardoor deze cijfers een vertekend beeld opleveren. Er is een inschatting gemaakt voor de periode 2015-2017 van het aantal reizigerskilometers in Brabant naar modaliteit. Daaruit blijkt dat ruim twee-derde van de totale reizigerskilometers per auto worden afgelegd. Het aantal overige reizigerskilometers is redelijk gelijk verdeeld over fiets, Openbaar Vervoer en vracht.

Als we kijken naar de tevredenheid met reistijd, zien we dat het percentage werkenden van 18 tot 75 jaar dat tevreden is met de reistijd van en naar het werk is iets gedaald tot 82% in 2019. In vergelijking tot de andere provincies staat Noord-Brabant op een 9e plek als het gaat over de tevredenheid over de reistijd van en naar het werk.

Bron/data: NDW - Nationaal Dataportaal Wegverkeer, FCD - Floating Car Data

Bron/data: Verkeersmodel Provincie Noord-Brabant (BBMA)

Bron: Klimaatmonitor, data: RVO - RDW, bewerking door de provincie

Bron: Klimaatmonitor, data: RVO - RDW, bewerking door de provincie

Vanuit de klimaatdoelen is een drastische vermindering van onze CO2 -uitstoot nodig (zie de opgave Energietransitie, onder het thema Emissie).

Het aantal elektrische voertuigen groeit gestaag zoals de grafieken laten zien voor Noord-Brabant. Met name het aantal elektrische personenauto’s stijgt sterk. De laatste tijd vooral de FEV = Full electric vehicles (bijna 20.000 begin 2020), terwijl de PHEV (Plug in Hybrids) de laatste jaren iets teruglopen. Begin 2020 waren er in Noord-Brabant ook ruim 7.000 elektrische bromfietsen en bijna 2.500 speed pedelecs. Het aantal elektrische bedrijfsauto’s is toegenomen tot circa 500 begin 2020.

LANDBOUW EN VOEDSEL

Noord-Brabant is een vee-dichte provincie. De landbouwsector is onlosmakelijk verbonden met een vitaal platteland. Daarom is het belangrijk inzicht te hebben in de dieraantallen en veehouderijbedrijven in Noord-Brabant en de hoeveelheid stikstof en fosfaat in gebruikte mest op landbouwbedrijven. De landbouw is daarnaast een grote economische sector in Noord-Brabant. De cijfers hieronder gaan in op de omvang van de landbouwsector in termen van vee en grondoppervlakte. Als het gaat om andere aspecten van een vitaal platteland zoals afstand tot voorzieningen, verwijzen wij naar de tekst onder ‘cultuur, erfgoed & (nabijheid) voorzieningen. Tot 2004 is een duidelijke daling van stikstof en fosfaat in gebruikte mest zichtbaar. Na 2004 zijn er wat schommelingen te zien. In 2019 is er per hectare landbouwgrond gemiddeld 205 kg stikstof en 69 kg fosfaat uit dierlijke mest gebruikt in Noord-Brabant.

Bron/data: CBS Statline

In de periode 2000 – 2020 is het aantal veebedrijven ieder jaar afgenomen. In 2016 is de afname groter. Dit komt niet doordat er meer bedrijven gestopt zijn, maar omdat het CBS de bedrijven anders telt. Vanaf 2016 tellen bedrijven zonder registratie bij de Kamer van Koophandel niet meer mee. In 2020 waren er in Noord-Brabant nog 1.672 veebedrijven met hokdieren (vooral pluimvee en varkens) en 4.670 met graasdieren (rundvee, geiten, schapen en paarden). In Noord-Brabant hebben we relatief veel rundvee. Met wat schommelingen is het aantal runderen wel gedaald van circa 725.000 dieren in 2000 naar bijna 600.000 dieren in 2020. Het aantal geiten is toegenomen tot ruim 180.000 in 2020. Bij de hokdieren gaat het met name om pluimvee waarvan het aantal - na een aanvankelijke daling - weer stijgt en schommelt rond de 27 miljoen. Het aantal varkens laat wat schommelingen zien, maar is in 2020 weer even groot als in 2000 (circa 5,7 miljoen).

Voor meer informatie, zie het Infoboard veehouderij. Het infoboard veehouderij geeft inzicht in de emissies, brengt impact op de omgeving in beeld en bevat een vergelijking van dieraantallen met vergunning gegevens.

Bron/data: CBS Statline

Bron/data: CBS Statline

Bron/data: CBS Statline

De totale oppervlakte landbouwgrond in Noord-Brabant is over de gehele periode gedaald. Het merendeel van de grond is ‘Grasland en groenvoedergewassen’. De oppervlakte van de grond die in gebruik is voor plantaardige teelten (akkerbouw en tuinbouw) daalt aanvankelijk, maar neemt vanaf 2015 weer toe tot 39% van de totale oppervlakte landbouwgrond in 2020.

Het grasland kan nog worden uitgesplitst in blijvend, natuurlijk en tijdelijk grasland. Vooral vanaf 2014 zien we, zowel de oppervlakte blijvend grasland als natuurlijk grasland toenemen en dat is goed voor onze bodem: minder bodemziekten, bemesting, drainage en onkruidbestrijding. Ook het aandeel biologische landbouwbedrijven in Noord-Brabant stijgt weliswaar, maar blijft in 2020 nog onder de 2% van het totale aantal landbouwbedrijven.

Bron/data: CBS Statline

Bron/data: CBS Statline

Bron/data: CBS Statline