Project Schoon Water voor Brabant
Met agrariërs op weg naar verminderen gewasbeschermingsmiddelen
Het project Schoon Water voor Brabant helpt agrariërs al ruim twee decennia om minder gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. Met enkele partners zet de provincie Noord-Brabant zich hiermee in voor schoon drinkwater, innovatieve teeltmethoden en duurzame landbouw. Zij faciliteren begeleiding, praktijkproeven en kennisdeling onder boeren in de hele provincie.
Met de start in 2001 is Schoon Water voor Brabant met recht een langlopend project te noemen. Het doel is al die tijd geweest om minder gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken, en ook slimmer. Aanvankelijk was het gericht op de grondwaterbeschermingsgebieden in Brabant, een belangrijke bron voor drinkwater. De focus lag hierbij op landbouw, gemeenten, particulieren en bedrijven.
In 2012 werd besloten het project in heel Brabant uit te rollen. En sinds 2021 richt het project zich enkel nog op landbouw, omdat de overheid voor de andere doelgroepen het gebruik van bepaalde bestrijdingsmiddelen heeft verboden. Een belangrijke wetenschap onder boeren: zij moeten er in hun langere termijnplannen rekening mee houden dat normen strenger kunnen worden.
Risico op uit- en afspoelen
Gewasbeschermingsmiddelen beschermen tegen onkruiden, plagen en ziekten. Bij het spuiten ervan komen ze behalve op het gewas ook op de bodem terecht. Wanneer het vervolgens regent, bestaat het risico dat een deel van de middelen uitspoelt naar het grondwater, of afspoelt naar nabijgelegen oppervlaktewater. Naast de gevolgen voor grond- en drinkwater is schoonmaken lastig en duur.
Agrarische ondernemers die hieraan iets willen doen in hun bedrijfsvoering en op zoek gaan naar alternatieven, worden bijgestaan via Schoon Water voor Brabant. “We geven individuele begeleiding aan 110 grote spelers, met veel landbouwareaal”, vertelt Alice Blok, onderzoeker/adviseur bij bureau CLM. “De adviezen en tips die dat oplevert, delen we met 500 boeren in onder meer nieuwsbrieven.”
Agrariërs aan het denken zetten
CLM werkt hierbij samen met adviseurs van Delphy en met zelfstandige adviseurs, die bij de ‘grote spelers’ op bezoek gaan. “Zeg maar de praktische tak binnen het project”, verduidelijkt Stefan Michiels, adviseur akkerbouw bij Delphy. “Ik ondersteun in opdracht van het project Schoon Water voor Brabant zo’n 25 Brabantse boeren in al hun vragen over zaken waar ze tegenaan lopen.”
Het liefst geeft hij adviezen mee die agrariërs aan het denken zetten. “Moet ik dit middel nu ook daadwerkelijk spuiten, of kan het ook met minder of op een andere manier? Maar dan wel zonder verlies van effect!” Ook wordt er gekeken naar de mogelijkheden voor inzet van biologische gewasbeschermingsmiddelen of mechanische onkruidbestrijding.
Praktijkproeven en demodagen
Binnen het project voert Delphy, samen met telers en óp hun percelen, praktijkproeven uit – zoals mechanische onkruidbestrijding. Dat helpt bij het ontdekken wat werkt per teelt, jaar en machine. Er zijn schoffels en wiedeggen met camera’s, die het gewas herkennen en eromheen schoffelen. Of ze rijden op gps, hebben een camera en weten zo precies waar de planten staan. En wat te denken van robotisering? Waarbij bijvoorbeeld onkruid wordt weggehaald met laser of elektrocutie.
Adviseurs als Stefan Michiels motiveren boeren ook om vooral zelf ook proefstroken aan te leggen en daarmee diverse methodes te vergelijken. Bijvoorbeeld door zelf te schoffelen of te eggen, de inzet van een loonwerker of – als vangnet – met de traditionele spuitmethode. De resultaten worden gedeeld met collega’s tijdens demodagen en veldbezoeken.
‘Deelnemers doen het beter’
Ook zijn er zogeheten beslissingsondersteunende systemen, die een beroep doen op het gezond boerenverstand. Aan de hand van data over weer, bodem en gewas kan de ondernemer beslissen of een spuitbeurt echt nodig is. Hierbij kan zowel gebruik worden gemaakt van eenvoudige software als geavanceerde systemen met sensoren, die het klimaat in bodem en gewas meten, aldus Michiels.
Delphy houdt dit jaar een proef in zaaiuien op zandgrond, om alternatieven te onderzoeken voor chemische onkruidbestrijding: mechanisch (schoffelen/eggen), biologisch of met de spotsprayer; een precisiesproeisysteem dat onkruid met heet water bestrijdt. Hoewel exacte percentages niet te geven zijn, laat de proef zien dat minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen mogelijk is.
Ook Alice Blok van CLM is overtuigd van de mogelijkheden. ,,Je ziet dat bepaalde middelen niet meer gekozen worden. Daarbij hebben collega’s van mij vorig jaar meegewerkt aan een rapport1. Dat laat zien dat de Schoon Water-deelnemers het beter deden in het minder gebruiken van middelen.”
De kracht van samenwerking
Wat Petra Brekelmans, projectleider Waterkwaliteit van de provincie betreft, mag dit project daarom nog veel meer deelnemers aantrekken. Deelname is op basis van vrijwilligheid. “Wij kunnen niets afdwingen. Soms zou een stok achter de deur wel handig zijn zoals een bepaalde, van hogerhand opgelegde regel.”
De maatregelen helpen om de continuïteit van schoon drinkwater in stand te houden, vindt Brekelmans. Daarnaast roemt zij de samenwerking tussen verschillende partijen als kracht van Schoon Water voor Brabant. Dat zijn naast de provincie de vier waterschappen en drinkwaterbedrijf Brabant Water. Zij financieren het project. Land- en tuinbouworganisatie ZLTO en brancheorganisatie Cumela, voor ondernemers in groen, grond en infra, zitten eveneens aan tafel.
Ook het in 2013 gestarte landelijke Deltaplan Agrarisch Waterbeheer ondersteunt agrariërs bij hun duurzaam bodem- en waterbeheer. Schoon Water voor Brabant en ook het project BodemUP, dat zich richt op een betere bodemkwaliteit en waterhuishouding op het boerenland, zijn in feite concrete Brabantse invullingen van dat deltaplan.
Vorig jaar is Schoon Water voor Brabant met nog eens drie jaar verlengd. Alice Blok spreekt de hoop uit dat in die periode een aantal van de momenteel uitgevoerde proeven, breder uitgezet wordt: “Zodat je op grotere schaal bepaalde middelen niet meer hoeft te gebruiken.”
Schoon Water voor Brabant is een van de deelnemers aan de Agrarische Dagen Someren, op 6 en 7 september. Het project toont daar een proef met onkruidbestrijding in de uienteelt. Lees meer over het project op zijn website en LinkedIn-pagina. Foto’s veldbezoeken en technieken: CLM
Deel deze pagina via