Brabant is groter dan je denkt (deel 6)

In het begin van de 19e eeuw zit er voor de Lage Landen niets anders op dan de Franse dictatuur te ondergaan. De gevolgen van het Frans imperialisme hebben invloed op de hereniging van de Lage Landen. Niet veel later zal hetzelfde Frankrijk Willem I belemmeren het opstandige België terug binnen de grenzen van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden te brengen

De Leeuw van Waterloo werd door Willem I als herdenkingsmonument opgericht. Tijdens een re-enactment wordt de kunstmatige heuvel gebruikt als tribune omdat ze een prima uitzicht geeft over het slagveld.

Waterloo

Vanuit het lege Moskou trok over de verschroeide aarde van het Russisch laagland tijdens de koude winter van 1812 een troosteloze stoet richting Parijs. Het was het restant van het ooit zo trotse Grande Armée van Napoleon. Niet verwonderlijk dat Napoleon nog geen jaar later te Leipzig tegen een coalitie van Pruisen, Russen, Zweden en Oostenrijkers roemloos ten onder ging. Hij werd gedwongen tot troonsafstand en ging in ballingschap op het eiland Elba. Niet voor lang echter. De zichzelf tot keizer gekroonde vorst stond in het voorjaar van 1815 geknipt en geschoren terug in Parijs. Het werden zijn laatste 100 dagen aan de macht. In de Slag bij Waterloo (Waals-Brabant) werd hij voorgoed verslagen. Dit leidde tot herverdeling van de macht in Europa en had consequenties voor de Lage Landen.

Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden

Europese mogendheden besloten tijdens het Congres van Wenen om aan de Franse noordgrens een nieuw en machtig rijk te vormen: het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Bij zijn inhuldiging als koning te Brussel herinnerde Willem I het volk aan het gemeenschappelijk verleden, zoals de roemrijke Bourgondisch periode. Dit land van 17 provincies zou een schitterende toekomst tegemoet gaan. Het voormalig hertogdom Brabant is vanaf dan onder de vorm van drie provincies in één land verenigd. In het zuiden, Zuid-Brabant, in het noorden Noord-Brabant en daartussen Antwerpen. Hier vinden we dus de verklaring waarom onze provincie Noord-Brabant heet. In naam is het nog de meest tastbare en mooie herinnering van het Verenigd Koningrijk der Nederlanden. "Waarom heet onze provincie Noord-Brabant?" lijkt mij een mooie tussenvraag bij een sollicitatie hier in huis.

Noord-Brabant wordt groter

De hertekening van de provinciegrenzen maakte Noord-Brabant wel een stukje groter. Delen van het voormalige graafschap Holland, de gebieden ten zuiden van het Hollands Diep en Merwede (Willemstad, Klundert, Geertruidenberg, e.a.) en het land van Heusden en Altena werden net als de voormalige heerlijkheden Megen, Boxmeer, Gemert en Ravenstein definitief aan Noord-Brabant toegevoegd.

Een land vol tegenstellingen

Waar de Europese Mogendheden echter geen oog voor hadden, was dat dit een land vol tegenstellingen was: katholiek tegenover protestant, handel tegenover opkomende industrie, officieel Frans tegenover officieel Nederlands. Eén deel had een intellectuele voorsprong op het andere deel. Probeer daar maar eens chocolade van te maken. Ondanks de goede bedoelingen van Willem I, zoals steun aan de Waalse staalindustrie en de kolenmijnen, oprichting van scholen en universiteiten, de openstelling van kolonies voor het zuiden en het terug laten floreren van de haven van Antwerpen laten, wilde het maar niet lukken. Ook de Hollandse rekenkunde werd Willem nooit vergeven. Tijdens stemmingen in het parlement telde hij de onthoudingen ook mee als ja-stem. Bovendien was er een onevenredige verdeling van de staatsschuld. En ten slotte viel het Nederlands als officiële taal niet in goede aarde bij de Franssprekende bourgeoisie uit het zuiden van zijn koninkrijk.

Revolutie

In 1830 was er opnieuw revolutie in Parijs… en ‘Als het regent in Parijs, druppelt het in Brussel’. Toeval wil dat in de Muntschouwburg te Brussel het beruchte toneelstuk ‘De Stomme van Portici’ ten tonele gebracht. Een stuk waarin men de opstand van het volk van Napels tegen de Spaanse overheersers verheerlijkt. De vonk sloeg over, Brussel in opstand. "Wij willen Willem weg!” scandeerde men in de Brusselse straten. Aan het stadhuis prijkten de Franse driekleur samen met de Brabantse vlag als symbool van het Belgisch verlangen naar vrijheid en onafhankelijkheid. In het katholieke Noord-Brabant was nog enige sympathie voor de Belgische zaak, maar de overheid kon uitingen daarvan gemakkelijk onderdrukken. 182 jaar nadat de Republiek der 7 Verenigde Nederlanden was uitgeroepen, kregen ook de Zuidelijke Nederlanden zelfbestuur. Het land kreeg de naam België.

België gebruikt Brabantse symbolen

Om het nieuwe België toeters en bellen te geven werd teruggegrepen naar de symbolen van de hertogen van Brabant. Een voor de hand liggende keuze, want Brussel was de oude hoofdstad van dat hertogdom. De Belgische vlag bestaat uit de kleuren zwart, geel en rood, de kleuren van het wapenschild van Brabant. In het wapenschild van België werd de Brabantse leeuw opgenomen. Het Belgische volkslied, de Brabançonne, wat ‘Brabantse’ betekent, heeft dus ook Brabants tintje. Mocht Noord-Brabant ooit nog een officieel lied zoeken... En ‘last but not least’ de troonopvolger krijgt steeds de titel ‘Hertog van Brabant’. De kroonprinses van België, Prinses Elisabeth draagt de titel hertogin van Brabant.

Op 21 september 1815 legt Willem 1 in Brussel de eed af op de grondwet van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Belgische revolutie...

Maar Willem geeft niet op

De vastberaden Willem geeft niet op, hij is en blijft de koning der Nederlanden. Hij activeert en verbetert de stellingen van de Zuiderwaterlinie. In de zomer van 1831 trekt zijn zoon, de latere Willem II, vanuit Breda, Oirschot, Gilze-Rijen het jonge België binnen. Tijdens de tiendaagse veldtocht loopt hij het Belgisch leger onder de voet. De Hollanders behalen het ene succes na het andere. Alleen de door de Belgische koning in allerijl ingeroepen hulp van het Franse leger doet de Nederlandse opmars stuiten en de situatie keert ten voordele van de Belgen. Toch bleef de Belgische Orangistische beweging, die trouw bleef aan Willem, dromen van herstel. Een poging tot coup werd afgeslagen. Trouwens, een bekend Belgische orangist was Andreas van den Bogaerde van Terbrugge, de kasteelheer van Heeswijk. Voor de Belgische revolutie benoemde Koning Willem I hem tot gouverneur (CDK) van Noord-Brabant, een post die hij tot 1842 bekleedde. Toen Willem I zich bij de feiten neerlegde en het verdrag van Londen in 1839 ondertekende, ebde de orangistische beweging langzaam weg. De boedelscheiding werd geregeld en Limburg werd gesplitst in een Nederlands en een Belgisch deel. Om de grenzen tussen beide landen af te bakenen werden in het jaar 1843 gietijzeren en stenen grenspalen geplaatst. De rijksgrens tussen Noord-Brabant en de provincie Antwerpen komt overeen met de grens die getrokken werd op het einde van de 80-jarige oorlog. Hoe de drie Brabantse provincies gelegen in twee zelfstandige landen zich ontwikkelen, bekijken we de volgende keer.

Philip Peeters

De kroonprinses van België, Prinses Elisabeth, hertogin van Brabant.