"Onze geschiedenis laat ons begrijpen waar we nu staan"
Interview
Ivka Orbon
Profiel
Directeur Brabant Advies
Wordt: Directeur Brabants Historisch Informatie Centrum
Als directeur van BrabantAdvies adviseerde Ivka Orbon de provincie dik zes jaar over de toekomst van Brabant. Begin 2025 stapt ze over naar ‘het geheugen van Brabant’, als directeur van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in Den Bosch. Van een politiek-bestuurlijke omgeving naar een historische plek, die draait om het behoud en ontsluiten van het verleden. Voor haarzelf is de overstap een logische. “Waar je vandaan komt, je wortels, is ook in advisering heel relevant. Het zorgt voor verdieping en inzicht.”
Vanuit haar werkplek kijkt ze uit op het provinciehuis, waar ze vóór BrabantAdvies achttien jaar werkte. De plek zal ze missen, het perspectief op de provincie ook. Maar het is tijd voor the next step, zoals ze het zelf noemt. “Ik vind het leuk om nog een keer een heel andere stap te zetten. Ik ben geen historicus of archivaris, maar het profiel van directeur bij BHIC sloot naadloos aan op mijn ervaring. Het wordt wel een uitdaging om met veel minder inhoudelijke kennis richting te geven en eindverantwoordelijkheid te dragen. De organisatie is ook een flinke slag groter dan BrabantAdvies. Dat vraagt dus ook om een andere manier van leidinggeven.”
Extra legitimatie
In de afgelopen jaren zag Ivka Brabant flink veranderen. “Je hoeft de krant maar te lezen om te zien hoe Nederland en de wereld in hoog tempo veranderen. Dat raakt Brabant natuurlijk ook. Toen ik hier in 2018 als directeur begon, was het al best spannend met de stikstofproblematiek en de boerenprotesten. Ik herinner me de vrijdag nog goed dat ik door de blokkades het gebouw niet meer uitkwam en besloot dan maar door te werken. Laat in de avond ben ik met hulp van de beveiliging via de kelder het gebouw uitgeloodst.”
De spanningen zijn er niet bepaald minder op geworden, constateert ze. “Het schuurt nu op alle vlakken en dat vertaalt zich ook politiek en bestuurlijk. Ik vind dat dit juist extra legitimatie geeft aan ons advieswerk. Juist in een tijd waarin maatschappelijke kwesties meer wringen en de toon verhardt, is het belangrijk dat er een onafhankelijk adviesorgaan is dat zorgt voor een breder perspectief.”
Ivka Orbon
Fotografie: Patrick Tönjes
Constructieve dialoog
Een van Ivka’s eerste wapenfeiten was het ontwikkelen van omgevingsscenario’s voor agrofood. Hiermee moest een constructieve dialoog op gang komen tussen alle betrokkenen. BrabantAdvies was nog relatief nieuw. De organisatie was in 2016 ontstaan uit een fusie van vier adviesraden: SER Brabant, de Provinciale Raad voor de Leefomgeving, de Provinciale Raad Gezondheid en Young Professionals Brabant. Het doel: integraal adviseren over maatschappelijke thema’s. “Met de diversiteit aan partijen en deskundigheid in onze raden zagen we voor ons een duidelijke rol in het faciliteren van die dialoog”, vertelt Ivka. “De omgevingsscenario’s bleken een prachtige methodiek: om je te verplaatsen in de toekomst én om neutraler en objectiever vanuit de inhoud het gesprek te voeren.”
"Juist in een tijd waarin maatschappelijke kwesties meer wringen, is een onafhankelijk adviesorgaan belangrijk"
"We doen het voor de Brabanders"
Recenter was BrabantAdvies betrokken bij de totstandkoming van het ruimtelijk voorstel. In opdracht van het Rijk zijn hierin de opgaven voor de leefomgeving tot 2050 in kaart gebracht.Ivka: “Omdat we veel kwaliteit in huis hebben, hebben we een aantal van onze raadsleden om tafel kunnen zetten met ambtenaren die met het voorstel bezig waren. Dat leverde een aantal reflectiesessies op, waarin onze boodschap was: dit doen we niet voor het Rijk, maar voor de Brabanders. Het is dan mooi om te zien dat die boodschap ook echt heeft postgevat. Dat blijft ook de opgave nu het kabinet de stekker uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied heeft getrokken: in Brabant gaan we door. Want: we doen het voor de Brabanders.”
Reilen en zeilen
Dat Ivka het reilen en zeilen van de provincie van binnenuit kent, maakte haar rol als directeur van BrabantAdvies gemakkelijker. “Je kent de mensen en weet hoe processen lopen. Dat heeft de impact van de advisering denk ik wel verstevigd, ja.” Kijkend naar de toekomst, ziet ze behoorlijk wat op Brabant afkomen. “Er staat veel onder druk, deels door de geopolitieke context, door klimaatverandering, door groeiende verschillen tussen groepen in Brabant. De vraag is hoe we ons geld op een duurzame en inclusieve manier kunnen blijven verdienen en tegelijkertijd een beetje ontspannen kunnen samenleven. Brabant heeft op veel vlakken goede kaarten, maar we moeten er wel alert op blijven. Voor de provincie ligt er een mooie rol in regie op ruimte. Met alle opgaven is het cruciaal om die regierol echt te pakken en goed te borgen.”
"Het gesprek over bestuurskracht mag wel wat steviger gevoerd worden"
Een ander punt is de bestuurskracht die onder druk staat. Ivka vindt dat het gesprek hierover wel wat steviger gevoerd mag worden. “Er liggen forse opgaven en er staan ons in 2026 flinke bezuinigingen te wachten. De vraag is: wie neemt het eigenaarschap om daarop voor te sorteren? En welke rol kan en wil de provincie daarin nemen? We hebben in Brabant in ieder geval een stabiel bestuur nu. Opnieuw een bestuur met lef, dat stappen zet en bereid is om samen te werken. Tegelijkertijd is de provincie ook technocratischer geworden. Dat maakt de afstand met het veld en zeker met de inwoners groter. Misschien moeten we het veel vaker over ‘het hoe’ hebben en een andere taal gebruiken. Daar ligt een grote uitdaging. Ook voor mijn opvolger, die kan zich daar flink in vastbijten.”
Historie als inspiratiebron
Zo komen we weer uit bij haar overstap naar het BHIC. Die stap is minder groot dan die lijkt, vindt Ivka. “Historie helpt om de uitdagingen van vandaag in perspectief te plaatsen. Onze geschiedenis laat ons begrijpen waar we nu staan en hoe we hier gekomen zijn. Er komen oplossingen uit vandaan en het geeft verbinding, identiteit en een soort senang zijn met de route die je volgt. Kijk maar naar het bodem- en watervraagstuk: door de klimaatverandering pakken we nu weer terug op hoe het water ooit plek had in Brabant. Geschiedenis kan dus ook richting geven aan de aanpak van toekomstige vraagstukken. Historie als inspiratiebron voor de toekomst dus.”
Vorige: Inhoudsopgave
Volgende: Advocatenkantoor in het provinciehuis.
"Toegevoegde waarde leveren door tegengas te geven"