Uitleg & uitgangspunten
Waarom dit participatiekompas?
In een gezonde democratie biedt de overheid inwoners en andere belanghebbenden de ruimte om invloed uit te oefenen op beleid. Dat geldt voor zowel de voorbereiding als de uitvoering en evaluatie van beleid.
We hebben daar als provincie al de nodige ervaring mee. Door nieuwe ontwikkelingen zoals de Omgevingswet zetten we daar nog steviger op in. Met betere participatie krijgen de opvattingen, belangen en expertise (samengevat: de stem) van belanghebbenden een belangrijkere plek in ons werk. Zo neemt de kwaliteit van ons werk toe en kan participatie bijdragen aan draagvlak, vertrouwen en effectievere besluitvorming. Het participatiekompas helpt met wie wanneer en hoe de participatie vormgegeven kan worden. Voor effectieve, volledige en samenhangende participatie is duidelijkheid nodig, voor onszelf en voor alle belanghebbenden. Het participatiebeleid en dit participatiekompas bieden daarom kaders, principes en werkwijzen die herkenbaar kunnen worden toegepast in alle participatietrajecten van de programma’s en dossiers van de provincie Noord-Brabant. Dit is onze gemeenschappelijke taal als we het hebben over participatie, dat maakt het gesprek wel zo makkelijk.
Brabantse uitgangspunten voor participatie
- We betrekken belanghebbenden We zetten ons actief in om alle belanghebbenden zo vroeg mogelijk te bereiken. Belanghebbenden zijn mensen die gevolgen ondervinden van het initiatief of invloed op hebben: burgers, vertegenwoordigers van bedrijven, professionals van maatschappelijke organisaties en bestuurders van overheden.
- We stellen duidelijke kaders De belanghebbenden weten hoe en waarover de participatie plaatsvindt. We maken duidelijk welke mate van invloed mogelijk is, wat er met de opgehaalde ideeën en wensen gebeurt en wie wanneer het uiteindelijke besluit neemt.
- We creëren een gelijk speelveld Het proces, de toegang tot informatie en de communicatie zijn laagdrempelig, transparant en begrijpelijk voor alle belanghebbenden. Belanghebbenden krijgen de ruimte en mogelijkheden om hun ideeën, wensen en zorgen in te brengen.
- We zijn transparant over de resultaten De inbreng van belanghebbenden wordt zorgvuldig en nauwkeurig gedocumenteerd. Belanghebbenden weten hoe hun inbreng is verwerkt en welke invloed het wel of niet heeft op de besluitvorming.
- Bevoegd gezag neemt de besluiten Uitgangspunt is en blijft dat het bevoegd gezag (GS of PS) uiteindelijk de besluiten neemt. Participatie is altijd een aanvulling op de representatieve democratie.
Brabantse visie op participatie
We leven in Brabant in een democratie: allemaal maken we onderdeel uit van ons democratisch systeem. De verbinding tussen burger en bestuur vormt een cruciaal onderdeel van dat systeem. Die verbinding is niet vanzelfsprekend en heeft aandacht en onderhoud nodig. Door te investeren in de verbinding tussen burger en bestuur, dragen we bij aan de bescherming van onze democratie.
Ons democratisch systeem bestaat uit drie onderdelen die nauw met elkaar verbonden zijn en elkaar voeden. Het gaat om de representatieve democratie (met volksvertegenwoordigers als hoofdrolspelers), de participatieve democratie (inwoners, overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties) en de maatschappelijke democratie (inwoners). De participatieve democratie kan de representatieve democratie voeden door bijvoorbeeld burgerberaden of andere participatievormen. Volksvertegenwoordigers kunnen burgerinitiatieven stimuleren door steunmaatregelen.
Ons democratisch systeem heeft aandacht, onderhoud en verbetering nodig. Sinds de coronacrisis is het vertrouwen in de politiek afgenomen. Dat heeft gevolgen voor de representatieve democratie. We zien dat steeds minder mensen zich aangetrokken voelen om een rol te vervullen in de wereld van politiek en bestuur. Mensen die wel actief zijn in politiek en bestuur hebben steeds meer te maken met (publieke) druk en zelfs bedreigingen.
Op het niveau van de participatieve democratie is er groeiende aandacht voor het interesseren van belanghebbenden voor publieke vraagstukken. Dat zien we ook terug in de Omgevingswet. Die vraagt van provincies en gemeente zich in te spannen voor ‘het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden [...] bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit.’ Die ontwikkeling is mede te danken aan een toenemend aantal inwoners die behoefte hebben hun stem te laten horen over vraagstukken die hen aangaan. De Omgevingswet vraagt decentrale overheden ook om participatiebeleid vast te stellen. Met dit hoofdstuk en met het Brabants participatiekompas voldoen we aan die vereiste.
Tot slot kennen we de wereld van de maatschappelijke democratie. Inwoners zetten (weer) steeds vaker zelf initiatieven op om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Daarbij is samenwerking met overheden en andere partners van groot belang. De grootste maatschappelijke meerwaarde wordt gerealiseerd waar die samenwerking het soepelst verloopt.
We zien voor onszelf een rol weggelegd om het democratisch systeem in Brabant te versterken en te vernieuwen. Daarbij richten we ons primair op de participatieve democratie. Maar ook op het gebied van de representatieve en maatschappelijke democratie zien we een rol voor de provincie. Onze ambitie op het vlak van democratisch bestuur luidt:
We versterken het hele democratisch systeem in Brabant. Dat doen we door de samenleving eerder en beter bij ons werk te betrekken. We bieden actief ondersteuning aan initiatieven die bijdragen aan onze ambities en versterken bestaande democratische instrumenten.