Feiten en cijfers over mest
Mest is een waardevolle grondstof in een circulaire samenleving en het heeft een belangrijke functie in een circulair en duurzaam landbouw- en voedselsysteem. De feiten en trends hieronder geven informatie over de rol van mest in dat landbouw- en voedselsysteem. We laten zien hoe mineralen (stikstof en fosfor) door het landbouwsysteem stromen en welke stappen worden gezet richting kringlooplandbouw. Ook geven we inzicht in de omvang van mestproductie en mestbewerking. De cijfers ondersteunen een constructieve discussie over mest. Ze bieden inzicht in knelpunten in de mineralenkringloop en in de omvang en het gebruik van dierlijke mest en kunstmest in Nederland.
Stroomschema stikstof en fosfaat
De stroomschema's hieronder laten zien hoe stikstof en fosfaat door het landbouwsysteem bewegen: hoeveel mest en voer maakt de Nederlandse landbouw zelf en hoeveel externe inputs hebben we nodig in de vorm van kunstmest en veevoer? De dierlijke mest en kunstmest gaat naar de akkers en het voer gaat naar de dieren. Op de akkers en in de stallen wordt voedsel geproduceerd voor de binnenlandse markt en voor de buitenlandse markt. Dit voedsel gaat via ons riool als verlies naar het milieu. Ook op de akker en in de stal gaan mineralen verloren als gevolg van emissies naar water, bodem en lucht. Het schema maakt duidelijk hoeveel mineralen er in het voedsel terecht komen en hoeveel verliezen waar optreden.
Als we de verliezen op de akker en in de stal verminderen hebben we minder inputs van buiten nodig en belasten we het milieu minder.
- Als we de mineralen in de humane mest kunnen hergebruiken hebben we veel minder kunstmest nodig en belasten we het milieu minder.
De getallen geven inzicht in hoe groot de verliezen uit stal, akker en humane mest zich qua omvang tot elkaar verhouden.
Bron: Stroomschema voor stikstof en fosfor in de landbouw, 2024 | Compendium voor de Leefomgeving
Resultaten van het Nederlandse mestbeleid
Maatregelen zoals strengere regels voor het gebruik van mest, het opslaan van mest op een manier die weinig uitstoot veroorzaakt en duidelijke voorschriften voor het verwerken en exporteren van mest leiden tot de volgende resultaten:
- Er wordt in de Nederlandse landbouw minder voedingsstoffen (nutriënten) gebruikt.
- Het gebruik van kunstmest is sterker gedaald dan het gebruik van dierlijke mest.
- De verliezen van voedingsstoffen naar het milieu zijn gedaald.
- Er wordt nog altijd significante hoeveelheid kunstmest gebruikt.
- Bewerking van dierlijke mest is nodig om het gebruik van fossiele kunstmest verder te kunnen verminderen en om precisiebemesting met circulaire meststoffen mogelijk te maken.
- Door precisiebemesting op de akkers kunnen we de mineralenverliezen naar het milieu verder beperken.
De afbeelding hieronder geeft een beeld van de reductie en gebruik en versnelde vervanging van kunstmest door stikstof en fosfaat uit dierlijk mest.
Kringlooplandbouw
Dit beeld laat zien hoe kringlopen in de landbouw gesloten kunnen worden, met aandacht voor bodem, vee, mest en gewassen. Het vormt een brug tussen stikstofstromen en duurzaam landbouwbeleid. Daarnaast maakt het duidelijk dat zowel in de stal als op de akker stikstofemissies worden teruggedrongen
Dalende mestproductie
De twee staafdiagrammen hieronder laten een dalende trend in de mestproductie in Nederland zien. Zowel minder stikstof (N) als minder fosfaat (P). De staafdiagrammen laten de verdeling van mestvolume naar diersoort zien. Rundvee produceert de meeste mest.
Nutriëntenoverschot in Nederland
Tussen 1970 en 2023 is het overschot van stikstof in de landbouw met ongeveer 49 procent gedaald. In de afbeelding hieronder zien we in de laatste tien jaar een kleine kabbelende dalende trend, afhankelijk van weersomstandigheden.
Mestproductie per diersoort
De staafdiagrammen maken zichtbaar hoe de regionale ontwikkeling van de mestproductie per diersoort zich verhoudt tot het landelijke beeld.
Aantal mestbewerkingsinstallaties
Een mestbewerkingsinstallatie is een plek (meestal een bedrijf of installatie op een erf) waar dierlijke mest wordt behandeld, gescheiden of verwerkt zodat het schoner, stabieler of beter herbruikbaar wordt. Het doel is om mest veiliger, minder milieubelastend en beter toepasbaar te maken in de landbouw of voor export.
Vergunde capaciteit Monomestvergisting
Van 137 van de 213 operationele bewerkers is de vergunde bewerkingscapaciteit bekend. De totale vergunde bewerkingscapaciteit van deze groep bedraagt totaal 10 mln. ton mest per jaar. Op basis van extrapolatie tot 100% van de bedrijven is de inschatting dat de totale mestbewerkingscapaciteit van alle 213 operationele locaties ongeveer 15-16 mln. ton mest per jaar bedraagt. Van de landelijke mestbewerkingscapaciteit bevindt 42% zich in de provincie Noord-Brabant, 19% in Gelderland en 9% in Limburg. Van de groep operationele bewerkers, waarvan de vergunde mestbewerkingscapaciteit bekend is, heeft 24% een vergunde aanvoercapaciteit van meer dan 100.000 ton per jaar. Zij vertegenwoordigen 70% van de vergunde aanvoercapaciteit. De vergunde bewerkingscapaciteit geeft slechts een beperkt beeld van de bewerkingscapaciteit die er is om de verwerking en export van fosfaat (voor de mestverwerkingsplicht) te realiseren. De vergunde capaciteit wordt niet altijd daadwerkelijk gerealiseerd.
Deel deze pagina via