Brabant is groter dan je denkt

Uit de vorige aflevering weten we dat er 2 gebieden zijn die de naam Brabant dragen: Staats-Brabant in het noorden en Hertogdom Brabant in het zuiden. Beide gebieden gaat het economisch en sociaal-maatschappelijk niet voor de wind. Vaak zijn ze decor voor oorlogen en veldslagen. Dat is deze keer niet anders. Successieoorlogen en revoluties volgen elkaar op. De Fransen zien hun kans om de Nederlanden binnen te vallen en dat levert Staats-Brabant iets positiefs op

De Hollanders zetten het land via inundatie onder water en bouwden forten om ze te stoppen. En zo ontstond de West Brabantse Waterlinie die nu onderdeel is van de Zuiderwaterlinie. Onderdeel hiervan was Fort de Roovere, op een hoge zandrug bij Halsteren. Het fort hield niet alleen de Spanjaarden tegen, maar later ook de Fransen en de Belgen.

Nog meer Successie-oorlogen

Met de Vrede van Utrecht in 1713 kwam er een einde aan de Spaanse Successieoorlog. De Zuidelijke Nederlanden (min of meer het huidige België) vielen in handen van de Oostenrijkse tak van de Habsburgers. De Republiek behield in de Zuidelijke Nederlanden hun ‘Barrièresteden’ en breidden ze verder uit. Een barrièrestad kan je zien als een vooruitgeschoven post van de republiek maar dan op andermans grondgebied. Helaas was de Vrede van Utrecht van korte duur want als snel stond de Oostenrijkse successieoorlog centraal. Als onderdeel hiervan werd in 1747 Bergen op Zoom belegerd door de Fransen. Bergen op Zoom, de onneembare stad tijdens de 80-jarige oorlog bezweek onder de Franse druk. De onneembare stad die als bijnaam 'la pucelle' heette, verloor hiermee haar maagdelijkheid. Om dit succes in het eigen land kracht bij te zetten werd de overwinning later in de Arc de Triomphe in Parijs gebeiteld. Naast Maastricht is Bergen op Zoom de enige Nederlandse stad die deze twijfelachtige eer toe komt.

En dan: revoluties

De Oostenrijkse Habsburgers wilden de Zuidelijke Nederlanden centraliseren en uniformiseren wat vooral bij de Brabanders en de Henegouwers tot heftig protest leidde. Uit onvrede over de Habsburgse inmenging vloeide de Brabantse omwenteling of revolutie in 1789 voort en werd kortstondig de Verenigde Nederlandse Staten opgericht. Deze heeft 1 jaar bestaan, sommige historici zien hierin de eerste kiem van wat later België zou heten. Veel bekender is de Franse revolutie uit hetzelfde jaar. Deze had ook meer succes. De macht van de kerk en adel werd gebroken, de monarchie werd afgeschaft en vervangen door de principes: “Liberté, égalité en fraternité”. Die boodschap moest verspreid worden, desnoods door middel van geweld. Aldus geschiedde. In 1792 lijfden de Fransen de Oostenrijkse Nederlanden in. Dit betekende de facto het einde van het Hertogdom Brabant. Frans Jozef Karel van Habsburg-Lotharingen, kortweg Keizer Frans II was hiermee de laatste Hertog van Brabant. In de Republiek speelde een gelijkaardig maar iets complexer tafereel af. De Orangisten, die de stadhouder steunden, stonden tegenover de Patriotten, die pleitten voor inperking van zijn macht. Brabantse patriotten, waaronder Pieter Vreede, zagen kans om einde de maken aan de achterstelling van de Brabanders. Het verzet van de Patriotten werd met de zogenaamde Oranjerestauratie (1789) neergeslagen, waarbij ’s-Hertogenbosch serieus in de klappen deelde. De Brabantse patriotten, vluchtten naar Frankrijk maar zouden spoedig weerkeren. Tijdens de Bataafse revolutie (1794-1799), vielen de Fransen samen met de patriotten de republiek binnen. ’s-Hertogenbosch was de eerste grote stad die na 3 weken belegeren viel. De Franse veldheer Pichegru stond nu voor de Zuiderwaterlinie en zei “Wat nu Pichegru?” Dankzij de strenge winter, konden zijn troepen over het ijs naar het hart van de Republiek trekken. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd vervangen door de Bataafse-Republiek. Staats-Brabant kreeg de naam Bataafs-Brabant en zou vanaf 1 maart 1796 eindelijk als gelijkwaardig gewest erkend worden. Voor deelname aan het landsbestuur moest uiteraard eerst de staatschuld van Staats-Brabant verrekend worden. Dat Mark Rutte recent zo moeilijk deed over de Eurobonds komt dus van geen vreemde.

Onder de Fransen: égalité

In Frankrijk heet de rijzende ster niet minder dan Napoleon Bonaparte. Hij lanceert in 1806 zijn broer Lodewijk als eerste koning van het Koninkrijk Holland. Lodewijk Napoleon wist zich binnen korte tijd populair te maken onder de bevolking. Zijn tournee door het Koninkrijk en het tonen van medeleven en het bieden van hulp bij rampen verklaren die populariteit. Van zijn bezoek aan het 'Département Brabant' onthouden wij dat Brabant in het Koninkrijk Holland een gelijkberechtigde plaats inneemt en niet langer werd beschouwd als ‘Generaliteitsland’. Tilburg, Oosterhout en Roosendaal werden tot stad verheven. De vele kerken, waaronder de Sint-Jan te ’s-Hertogenbosch, die sinds 1648 in handen van de hervormden waren, werden teruggegeven aan de overwegend katholieke bevolking. Als compensatie kregen de protestanten geld om de zogenaamde ‘Napoleonkerkjes’ op te richten. Toenemende conflicten met zijn broer, Keizer Napoleon, leidden ertoe dat het Koninkrijk Holland bij het Franse Keizerrijk werd gevoegd. Koning Lodewijk Napoleon kon beschikken. Maar aan de regeerperiode van zijn broer Napoleon Bonaparte kwam ook een eind.

Hereniging

Daar gaan we in de volgende aflevering mee aan de slag en houden we de kortstondige hereniging van de lage landen en de Belgische omwenteling tegen het licht. Heeft dit ook gevolgen voor Brabant?

Philip Peeters