Bomen in de landbouw: bij boerderij Vaderland is natuur onderdeel van het bedrijf.
“We willen deze plek een duurzame toekomst geven.”
Lianne van Genugten en haar man Joep nemen het boerenbedrijf van haar ouders over. De melkveehouderij verandert langzaam maar zeker in een gastronomische belevenisboerderij met onder andere een restaurant, een tuinderij en veel natuur. Binnenkort planten zij 8000 bomen op hun land. Wat motiveert Lianne om bomen aan te planten? En wat doet natuur voor hun bedrijf?
Tekst: Marjolein Bezemer
Foto's: Marjolein Bezemer en Vaderland
"Wij geloven dat de natuur een gezonde balans creëert"
Boerenzwaluwen scheren over het land als ik aankom bij boerderij Vaderland. Het boerenbedrijf bestaat vooralsnog uit een tuinderij, een restaurant en een boerderijwinkel. Maar daar blijft het niet bij. “We willen nog vijftien hectare land overnemen van mijn ouders. De plannen liggen klaar om daar allemaal natuur van te maken.” Lianne had in eerste instantie geen ambitie om haar ouders op te volgen. Ze verhuisde naar de stad en werd ontwerper. Maar toen haar ouders stopten met de melkveehouderij, bleek het boerenleven toch te trekken. Maar wel op hun eigen manier. “We willen niet de melkveehouderij overnemen, maar we willen wél deze plek een duurzame toekomst geven. Daarvoor hebben we gekeken naar de tijd van mijn overgrootmoeder oma Door. Zij heeft de boerderij zo’n honderd jaar geleden groot gemaakt. Vroeger waren ze beter in het volgen van de natuur. Daarom kijken we veel naar kaarten uit die tijd om te zien wat de natuur hier zou doen. Zo hebben we de gronden opnieuw vormgegeven.”
Een gezonde balans
Wonen en werken met de natuur, dat is de drijfveer van Lianne en Joep. “Wij geloven dat de natuur een gezonde balans creëert. Op het moment dat de natuur gelaagd genoeg is, ontstaat daar vaak een weerbaar systeem.” Vergroot je de biodiversiteit, dan neemt de veerkracht van het geheel toe, stelt Lianne. “Daarnaast hebben bomen verschillende belangrijke functies: ze helpen de lucht te zuiveren, ze filteren water en ze bieden leefruimte voor dieren en andere planten. Bomen vullen de bodem met voedingsstoffen en doen ons als mens goed.” Ze vertelt dat ze met andere ogen naar het leven kijkt, sinds ze met Vaderland zijn begonnen. “Je ziet in de huidige maatschappij dat alles in hokjes wordt ingedeeld en gecontroleerd wordt.” Lianne en Joep laten zelf graag de natuur wat meer haar gang gaan. “Wij willen graag op deze plek de natuur weer in balans brengen. Wij geloven dat die dan gezonder, vitaler en weerbaarder is en dat die daarom ook meer vruchten geeft om van te koken. Tegelijkertijd zien we dat mensen op zo’n plek hun natuur weer terugvinden en daar heel gelukkig van worden.”
In het zuiden een bos
Het boerenbedrijf ligt deels in en deels naast het Natuurnetwerk Brabant. De bodemstructuur met een leemlaag houdt water goed vast en trekt daardoor bijzondere planten en dieren aan. Het land van Liannes voorouders bestaat uit verschillende percelen, met elk hun eigen, unieke eigenschappen. Zo is er een laag perceel met veel kwel (een ondergrondse waterstroom), dat vaak drassig is. “Voor de landbouw is dat gebied daarom niet zo geschikt, maar het heeft wel een hoge natuurwaarde”, zegt Lianne. “We hebben samen met Waterschap de Dommel, provincie Noord-Brabant en Brabants Landschap gekeken hoe we dit land weer terug kunnen brengen in haar natuurlijke staat. We kwamen tot de conclusie dat we in het zuidelijk deel bos gaan maken.
2,5 hectare bos
Eigenlijk zou je het liefst een kamertjeslandschap van vroeger terugbrengen,” zegt Lianne. Zo’n landschap is door houtwallen en slootjes in kleine weides, kamertjes, opgedeeld. Nu creëren ze een tussenvorm waarin historie van het cultuurlandschap en natuur samenkomt. Ze maakten een plan dat past binnen het bestemmingsplan en dat geschikt is voor de aanvraag van verschillende financiële regelingen. Naast 2,5 hectare bos, komt er een waterberging met natuurvriendelijke oevers, hagen en een poel.
Voordelen van bomen op boerenland
Lianne plant bomen op haar land om natuur te ontwikkelen. Maar er zijn meer manieren waarop bomen een boerenbedrijf kunnen verrijken. Melkveehouders planten soms walnotenbomen voor extra inkomen uit de noten, of voederhagen om koeien van te laten eten. Deze toepassingen van bomen en struiken op landbouwgrond wordt agroforestry genoemd.
Wat zijn de voordelen van bomen op agrarische grond voor het land én voor de boer? En kan je geld verdienen met natuur? Dat vraag ik Jade Koop, boomkweker en agroforestry-expert in de podcast Brabantse Bomen. Wil je meer weten? Luister dan naar de aflevering over Vaderland.
Verdienmodel landbouw met natuur
Het bos van Vaderland krijgt wilgen, populieren en eetbare soorten zoals hazelaar, vlier en mispel. Chef-kok Joep gebruikt namelijk niet alleen ingrediënten uit de tuinderij, maar plukt ook graag producten uit het bos, zoals hazelnoten, rozen, vlierbloesem- en bessen en mispel. Daarnaast draagt het stuk natuur op andere manieren bij aan het bedrijfsmodel. “We halen onze inkomsten uit de tuinderij en het restaurant”, zegt Lianne. “De natuur eromheen moet kostenneutraal zijn. Maar indirect denk ik dat het heel veel bijdraagt. We willen namelijk laten zien waar ons voedsel vandaan komt en hoe we weer op een gezonde manier kunnen leven. De natuur vergroot onze aantrekkingskracht, mensen komen voor deze beleving.”
“We voelen ons veel rijker”
De natuurontwikkeling is pas net gestart. Het eerste deel van het bos is aangeplant, maar komende winter komen daar nog 8000 bomen en struiken bij. Lianne noemt het een ‘natte-voeten-bos’ omdat het op een laaggelegen, nat deel van het land ligt. “Veel wilgen, els, populieren, wintereik: we gaan een heel gemengd bos aanplanten, met zoveel mogelijk eetbare soorten. We hebben bomen gezocht die daar waarschijnlijk wel tegen kunnen, zoals een wilde appel en een wilde kers.” Bomen planten levert Lianne naar eigen zeggen heel veel op. “De insteek van de natuurontwikkeling is niet om daar geld aan te verdienen. Ons leven voorheen in de stad was financieel veel rijker. We werkten minder en we verdienden meer. Nu werken we harder en verdienen we financieel veel minder en voelen we ons veel rijker. Dit is een droomplek aan het worden.”
Luister naar de tips van Lianne aan andere boeren die bomen willen aanplanten in de tweede aflevering van de podcast Brabantse Bomen 🎧