BEDRIJFSPROFIEL Susstable BV heeft een innovatief concept ontwikkeld om de emissies van onder andere ammoniak (stikstof), geur en methaan uit varkensstallen tot wel 85 procent te verlagen. De basis van het concept is het creëren van een toiletgedeelte voor de varkens in de stal, waar vaste mest en urine direct gescheiden worden. Naast het voorkomen van emissies levert het scheiden van vaste mest en urine waardevolle mineralenstromen op, die op termijn kunstmest kunnen vervangen. Susstable is een vennootschap met twee aandeelhouders: varkenshouders Michiel en Bennaar. De afzetmarkt voor het concept is vooralsnog Nederland, maar er zijn ook ambities richting België, Duitsland en de rest van Noordwest-Europa.

Een stal ontwerpen zoals een varken zou doen’


Eerst bedacht Michiel Nooijen de bolle mestband (MINO), nu ontwikkelt hij een varkensstal die de uitstoot van ammoniak, geur, methaan én fijnstof vermindert. Zijn compagnon Bennaar Dirven denkt na over hoe je zo’n systeem in de markt zet. En Erwin Dolmans ondersteunt hun project namens de Taskforce Toekomstbestendige Stallen.

"Wij draaien het om"

Susstable is het verhaal van twee varkenshouders die elkaar gevonden hebben. Michiel Nooijen en Bennaar Dirven delen een droom: een stalsysteem ontwikkelen dat is aangepast aan het varken en zijn natuurlijke gedrag. ‘Tot nu toe moest het varken zich aanpassen aan ons, maar wij draaien het om,’ zegt Dirven. ‘Want als je rekening houdt met het leefpatroon van een varken, dan kun je een stal zo indelen dat het dier zich prettig voelt. Het gaat zich dan voorspelbaar gedragen, waardoor je de kans krijgt technologie te implementeren die bijdraagt aan het oplossen van veel problemen waar de sector nu mee worstelt. Zoals de uitstoot van ongewenste stoffen én het overschot aan drijfmest.’

MINO

Voordat we dieper ingaan op het concept Susstable, gaan we eerst terug in de tijd. Want dat Michiel Nooijen slimme dingen bedenkt, bewees hij tien jaar geleden al met het MINO-systeem – zo’n uitvinding waarvan je je afvraagt waarom hij niet eerder bedacht is. MINO is een bolle mestband onder de plek waar varkens hun behoefte doen. De vaste mest blijft op de band liggen en de urine loopt er vanaf (en belandt direct in een opvangbak). Zo voorkom je dat mest en urine een verbinding aangaan en ammoniak vormen. ‘De grote bedrijven vonden het wel mooi dat ik hier wat aan het prutsen was,’ herinnert Nooijen zich. ‘Zelf mikten ze op luchtwassers: je hoefde alleen de grootte van de luchtwasser af te stemmen op het aantal varkens in de stal. Dat was voor iedereen het makkelijkste.’ De techniek van de mestband komt van oorsprong uit de vollegronds-groenteteelt en is inmiddels meerdere jaren getest in de varkenshouderij op het bedrijf van Nooijen, onder een zowel traditioneel als biologisch houderijsysteem. Het lijkt misschien eenvoudig, maar in de varkenshouderij bestond de nodige scepsis tegenover techniek in de mestput. Boeren vreesden dat het systeem storingsgevoelig was en moeilijk toe te passen in bestaande stallen. Maar Michiel weet inmiddels uit ervaring dat storingen weinig voorkomen. Dat komt onder meer omdat de techniek robuust is en de mestband een beperkte tijd per dag draait. Daarnaast gaat Susstable de mestbanden aanbieden met een onderhouds- en storingscontract, zodat er bij eventuele storingen een onderhoudsteam gereed staat. Ook de stal van Nooijen was een bestaande stal en die is eenvoudig aangepast om de band te kunnen installeren. Door het systeem van directe mestscheiding is er geen drijfmest meer aanwezig in de kelder, waardoor ammoniak geen kans krijgt zicht te vormen. Maar ook de vorming van het brandgevaarlijke methaangas en zwavelwaterstof door rotting van drijfmest wordt voorkomen. Hierdoor is de kans op fatale stalbranden en verstikking van dieren bij ventilatie-uitval veel kleiner dan in traditionele stallen met luchtwasinstallaties.

Reuzenstap verder

Met Susstable gaat hij een stap verder – zeg maar gerust een reuzenstap. Nu is het hele concept gericht op het scheiden van mest en urine. Een belangrijke vereiste daarvoor is dat het varken zijn behoefte doet op de juiste plek. ‘Varkens zijn van nature zindelijk,’ weet Michiel Nooijen. ‘Susstable richt de stal zo in dat het varken zich prettig voelt en zijn behoefte doet op de plek waar het dat van nature zou doen. Daar leggen we een putrooster met daaronder de mestband. Een goed leefklimaat is daarvoor de eerste voorwaarde. Varkens zijn gevoelig voor tocht en temperatuurverschillen. Wij ontwikkelden een energiezuinig temperatuur- en ventilatiesysteem dat het leefcomfort van de varkens garandeert. Het varken slaapt, eet, speelt, poept en plast dan op vaste plekken.’

Kwaliteit van mest en urine

Het optimaal benutten van dit vaste leefpatroon van het varken maakt nog iets bijzonders mogelijk: het optimaal benutten van de kwaliteiten van de gescheiden stromen vaste mest en urine. Deze stromen zijn op te waarderen tot waardevolle mineralen. Het zijn dan geen afvalstoffen meer, maar worden grondstoffen waar je wat mee kunt. Dit gaat varkenshouders een kostenbesparing opleveren, want zij betalen nu tienduizenden euro’s per jaar voor het afvoeren van hun drijfmest. Zo is ingedikte urine een waardevolle voedingsstof voor aardappelteelt of glastuinbouw, een grondstof voor de industrie of een basis voor milieuvriendelijke brandstof. En vaste mest kan dienen als compost voor het telen van veevoer of het kweken van planten. Je kunt het zo zien dat de bolle mestband een oogstmachine is voor waardevolle nutriënten. Mest en urine kunnen in de toekomst als groene kunstmestvervangers dienen, dit past prima in de kringlooplandbouw. Susstable onderzoekt nu diverse afzetmogelijkheden voor de mineralenstromen, om varkenshouders in de toekomst ook op dat punt te kunnen ontzorgen. Susstable reduceert de ammoniakvorming met 85 procent. Ook de uitstoot van fijnstof (50 procent) en geur (75 procent) daalt, en die van methaan zelfs met 90 procent. Nooijen: ‘Het belang van methaanreductie zit nog te weinig tussen de oren bij mensen. Door alle discussie over stikstof is ammoniak nu een hot item, maar methaan is na CO2 het belangrijkste broeikasgas dat door menselijk handelen wordt opgewekt. Een goede innovatie richt zich dan ook op méér dan ammoniak. Het probleem van morgen heet methaan, en daar houden wij vandaag al rekening mee.’

Taskforce Toekomstbestendige Stallen

Zo’n omvangrijk concept ontwikkelen en goedgekeurd krijgen, dat doe je niet alleen. En zelfs niet met zijn tweeën. Nee, de twee mannen werken samen met de Taskforce Toekomstbestendige Stallen. Namens de Taskforce was Erwin Dolmans penvoerder van het businessplan dat Susstable in 2020 produceerde: ‘Zij leverden de input, ik schreef,’ vertelt Dolmans. ‘Zo’n businessplan is natuurlijk nodig om financiering te vinden. Maar een bijkomend voordeel is dat het je dwingt na te denken over waar je goed in bent, wie je bent als bedrijf en waar je naartoe wilt, maar ook over vragen wie welke rol vervult. Wie is de verkoper cq. ondernemer die het product in de markt zet? Wie is de techneut die het systeem verbetert? En wie neemt het juridische deel voor zijn rekening? Al die rollen moeten in het businessplan worden ingevuld, want pas dan kan een concept goed worden ontwikkeld en pas dan kan een innovatie echt iets bijdragen aan de BV Nederland.’ En dat Susstable inderdaad iets gaat bijdragen, daar twijfelt de Taskforce niet aan. ‘Susstable draagt op alle fronten bij aan een gezonde varkenssector. Het zorgt voor een gezond leefklimaat voor mens en dier binnen en buiten de stal, voor extra verdiencapaciteit voor de boer door lagere energie- en mestafvoerkosten, en het sluiten van kringlopen met waardevolle mineralenstromen.’

Samenwerking

Er zijn inmiddels al verschillende partijen waarmee wordt samengewerkt. Deze brengen techniek en kennis in om een integraal duurzaam houderij-concept op te zetten. Maar Susstable is nog op zoek naar andere partijen in zowel de verwerking als de verwaarding van mineralen. Dit zijn voornamelijk innovatieve bedrijven die kunnen meedenken en willen investeren in een duurzame kringlooplandbouw. Voor de korte termijn is samenwerking met bestaande mineralenverwerkers een oplossing. Ook het opzetten van een coöperatie voor de afzet van mineralen is mogelijk. Een samenwerking tussen veehouders en akkerbouwers of glastuinders in de regio, ligt dan het meest voor de hand. ‘De eerstvolgende stap is nu het doen van metingen door Wageningen University om in aanmerking te komen voor certificering van het systeem.’ Daarmee is de weg vrij om een felbegeerd plekje te verwerven op de RAV-lijst (RAV staat voor Regeling Ammoniak en Veehouderij). Zonder een plek op die lijst is een techniek niet erkend door de overheid als systeem om ammoniak te reduceren. ‘Staat ons systeem op de RAV, dan kunnen andere varkenshouders een vergunning aanvragen voor de bouw van ons type stal.’ De uitkomsten van een eerste theoretische berekening van Wageningen Universiteit zijn beloftevol. Een reductie tot wel 85 procent is mogelijk.

Verdienmodel

Volgens Michiel Nooijen is in Nederland nog geen stalsysteem ontwikkeld dat van ammoniakreductie een verdienmodel weet te maken. ‘Dat is de uitdaging en daarvoor zijn wij met Susstable een van de kanshebbers,’ zegt hij zelfbewust. ‘In de traditionele varkenshouderij is drijfmest een kostenpost, zowel financieel als voor het milieu. Als je echter niet kiest voor drijfmest, maar voor gescheiden mineralen, maak je van een kostenpost een kans. Dat is wat wij doen.’ Bennaar Dirven wijst erop dat Susstable in de toekomst ook een modulair systeem kan zijn, zeker als de plannen van minister Schouten doorgaan om boeren zelf te laten bepalen hoe zij hun stal emissiearm maken, mits er continu monitoring en borging is van de uitstoot. ‘Wij gaan nu voor het totaalconcept, maar in de toekomst maken we verschillende modules, zodanig dat de boer kan kiezen hoe hij zijn “kerstboom” optuigt, afhankelijk van zijn visie en portemonnee. Het kan heel basaal zijn – dan kies je voor alleen de Susstable mestband – of groter – dan neem je de koeling erbij om het mestgedrag/liggedrag te stimuleren, zodat het mestgedeelte van de varkens verkleind kan worden – of je kiest voor ook mineralenverwaarding.’ Michiel Nooijen: ‘Maar het implementeren van losse modules kan alleen als dit wettelijk verankerd wordt en de vermindering van uitstoot voldoende geborgd wordt. Daarom geloven wij ook in het Susstable totaalconcept.’