Hittestress tegengaan: provincie ondersteunt met coaches en cofinanciering
Ook in Brabant merken we steeds vaker dat extreem warme dagen invloed hebben op de gezondheid van inwoners en de leefbaarheid in wijken. Om gemeenten te helpen zich hierop voor te bereiden, heeft de provincie een subsidieregeling die in maart 2026 is uitgebreid: ondersteuning bij het maken van een integraal actieplan hitte én financiële steun om maatregelen uit te voeren.
“Die hittedagen, vooral de echt extreme, hebben ook in Brabant effect”, zegt Maarten van der Heide, bij de provincie senior beleidsmedewerker klimaatadaptatie en projectleider hitteaanpak gemeenten. “Kwetsbare personen hebben soms geen plek om naartoe te gaan als zij in een gebouw wonen dat niet is ontworpen tegen hittestress.”
Van noodplan naar structurele aanpak
Enkele gemeenten kennen al een hitteplan: een noodplan voor extreem warme dagen, waarin staat hoe gemeenten, GGD en Rode Kruis handelen tijdens een hittegolf. Maar de nieuwe aanpak richt zich nadrukkelijk ook op andere warme dagen in het jaar en op de toekomst. Een integraal actieplan hitte kijkt naar gebied, gebouw en gezondheid.
Het gaat om structurele keuzes: waar in de gemeente zijn de grootste problemen? Wat kunnen we aanpassen in de openbare ruimte? Welke gebouwen moeten hittebestendig worden? En welke groepen inwoners zijn extra kwetsbaar?
Van der Heide licht toe: “Integraal betekent dat je niet alleen kijkt naar gezondheid van mensen, maar ook naar het gebouw waarin iemand woont en de openbare ruimte daaromheen. Door ook met gemeentelijke afdelingen te combineren, krijg je maatregelen met zowel individueel als collectief effect.” Denk aan koelere pleinen met bomen en fonteinen, hittebestendige buurthuizen of het verbeteren van ander gemeentelijk vastgoed, en schaduwrijke fiets- en looproutes naar scholen.
"Dezelfde aanpak en hulpmiddelen maar de maatregelen zelf blijven lokaal maatwerk".
Begeleiding door hittecoaches
Om gemeenten hierbij te helpen, kunnen zij via de subsidieregeling €10.000 ontvangen voor het laten opstellen van een integraal actieplan hitte. De begeleiding gebeurt door vier speciaal opgeleide hittecoaches, verbonden aan het landelijk Klimaatverbond en met Brabant.
De projectleider ziet veel enthousiasme: “De hittecoaches werken met dezelfde aanpak en hulpmiddelen, waardoor gemeenten vergelijkbare processen doorlopen. De maatregelen zelf blijven echter lokaal maatwerk. Het leuke is dat gemeenten en coaches daarbij echt als één team optrekken.”
De interesse groeit snel: sinds de openstelling in oktober 2025 zijn al zo’n twintig Brabantse gemeenten gestart. Van der Heide merkt op: “Degene die vooroplopen, stimuleren andere gemeenten om aan te sluiten. Daarom is de aanvraagtermijn nu verlengd tot 1 oktober 2026.”
Nieuw: 50% cofinanciering voor uitvoering
Het actieplan is de basis, maar uitvoering van maatregelen vraagt om investeringen. Daarom is binnen de subsidieregeling nu ook cofinanciering beschikbaar. Gemeenten kunnen een aanvraag doen voor een pakket maatregelen, waarvan de provincie 50% meebetaalt, tot een maximum van €124.999.
Van der Heide daarover: “De andere helft financiert de gemeente zelf, zoals met gemeentelijk budget voor groenontwikkeling of openbare ruimte. Onder voorwaarden kan de inzet van woningcorporaties meetellen met het gemeentelijke deel.”
Voorbeelden van maatregelen zijn er zoals gezegd genoeg: extra water en groen in versteende wijken en koele verblijfsplekken voor kwetsbare inwoners. “Het is echt maatwerk”, benadrukt de provinciemedewerker. “Wij schrijven niet voor wat een gemeente moet doen. We ondersteunen juist als zij zélf in actie willen komen.” Brabant loopt landelijk voorop door niet alleen het opstellen van lokale plannen, maar ook de uitvoering daarvan mede te financieren.
"Meer samenwerking op ruimtelijk- en sociaal terrein en koppelkansen met natuur, biodiversiteit en andere provinciale doelen".
Lokale urgentie, lokale oplossingen
Gemeenten weten zelf het beste waar de hitteproblemen zitten. In sommige wijken wonen veel ouderen, in andere zijn grote versteende pleinen of flats die warmte vasthouden. Door lokale partners zoals woningcorporaties, zorgorganisaties en de GGD te betrekken, ontstaat een aanpak die breed gedragen wordt. Zo komen sociale, gezondheids- en ruimtelijke doelen samen.
Ambtelijke capaciteit blijft voor veel gemeenten de grootste uitdaging. Daarom is ondersteuning door hittecoaches en de financiële bijdrage van de provincie essentieel. “Gemeenten die er tijd in steken, merken dat ze echt stappen kunnen zetten”, ervaart Van der Heide. “Dat leidt tot maatregelen waaraan vooraf nooit was gedacht.”
‘Ga gewoon aan de slag’
De integrale hitteaanpak zal de komende jaren alleen maar belangrijker worden, is zijn verwachting. Het thema ‘te heet’ krijgt een stevigere plek binnen klimaatadaptatie, naast ‘te nat’ en ‘te droog’. “Het doel blijft: maatregelen die goed zijn voor de gezondheid van inwoners én voor de leefomgeving.” Op die manier ontstaat volgens hem meer samenwerking op ruimtelijk en sociaal terrein en koppelkansen met natuur, biodiversiteit en andere provinciale doelen.
Voor gemeenten heeft Van der Heide één tip: ‘ga er gewoon mee aan de slag’: “Je wordt volledig ontzorgd in de procesbegeleiding, en het levert concrete maatregelen op waarmee je inwoners beter kunt beschermen.”
Gemeenten die nog geen actieplan hebben, worden uitgenodigd om zich aan te melden via hitte@brabant.nl en te profiteren van zowel de begeleiding als de beschikbare subsidies. Zo werkt Brabant stap voor stap aan koelere, gezondere en toekomstbestendige gemeenten.
Met hittecoach volgende stap zetten
Maarten van der Heide over de inzet van hittecoaches: “Een aantal van hen was al actief om specifiek een hitteplan te maken voor een gemeente. Maar dat is alleen bedoeld voor als het heel erg heet is, zoals bij een hittegolf. Nu gebruiken hittecoaches die ervaring ook om een gemeente de volgende stap te laten zetten, naar een integraal actieplan hitte. Omdat gemeenten er zelf van overtuigd zijn geraakt hoe belangrijk dat is.” En dat is het mooie, vindt de projectleider. “De provincie huurt niet even een bureau in om een klus te klaren. We bekijken samen hoe dit bijdraagt aan de uitvoering van maatregelen uit het actieplan. En daar ben ik heel enthousiast over.”