Gezonde bossen voor Brabant
Sleutel tot brede welvaart
Ook in Brabant is de waarde van bossen en bomen onmiskenbaar. Ze leveren zuurstof, slaan CO₂ op, zuiveren drinkwater en bieden ruimte voor ontspanning. Maar hun betekenis gaat veel verder dan dat. Gezonde bossen en bomen vormen een fundament onder de brede welvaart, wereldwijd.
“Wij hebben die bossen echt nodig”, zegt Silko Mergenthal, projectleider van het Actieplan Brabantse Bomen. “We ademen zuurstof, bouwen huizen uit hout en drinken water dat door bossen is gezuiverd. En hoe meer bossen, hoe stabieler het systeem. Het wordt bovendien een mooier landschap: minder eentonig, meer dieren, meer vogels.”
Fotograaf: Laurens van Dessel
Nederland heeft relatief weinig bos en staat vooral bekend om open landschappen, geeft hij aan. Toch zouden er, als de mens niet steeds zou ingrijpen, op veel plekken van nature bossen ontstaan. Dat komt doordat ze een uniek pakket aan ecosysteemdiensten leveren: van bestuiving tot waterzuivering, van voedselproductie tot recreatie.
“Beleidstechnisch gezien komt mijn opdracht uit de klimaatdoelen: bossen zijn de goedkoopste en meest efficiënte manier om CO₂ op te slaan. Maar een bos is er niet alleen daarvoor. Het is ook een recreatiegebied, culturele ruimte en producent van grondstoffen. Als je al die functies los van elkaar een plek zou moeten geven, heb je veel meer ruimte nodig dan wanneer je een bos plant.”
Brabantse Bossenstrategie en actieplan 2.0
Met de Brabantse Bossenstrategie (2020) en het daaruit voortgekomen Actieplan Brabantse Bomen – inmiddels toe aan versie 2.0 – volgt de provincie een ambitieus pad: tot 2030 moet er meer nieuw bos bij en bestaand bos gerevitaliseerd worden. In de afgelopen jaren zijn al bijna 1000 hectare nieuw bos gerealiseerd en meer dan 3000 hectare bosrevitalisering gestart.
Toch is de uitdaging groot. Klimaatverandering, stikstof en verdroging zetten Brabantse bossen onder druk.
Het actieplan 2.0 zet daarom vol in op drie pijlers:
- meer bos planten: in natuurgebieden, op landbouwgrond, rondom steden en bij werklocaties;
- revitalisering van bestaand bos: herstel van de waterhuishouding – water kan weer het bos in en daar in de bodem afdalen; herstel van de soortensamenstelling - het bos wordt afwisselender qua boomsoorten. Dat is goed voor de bosbewoners én de gezondheid van het bos zelf; herstel van de bodem - het bos krijgt de nodige mineralen, zodat de oude en nieuwe bomen goed blijven groeien in de aankomende decennia;
- samenwerking versterken: met terreinbeheerders, waterschappen, boerenorganisaties, gemeenten, Rijkswaterstaat en bedrijven.
Een bijzonder voorbeeld volgens Mergenthal is Haven 8 in Waalwijk. “Een bedrijventerrein in aanleg waar ook plannen zijn voor het aanplanten van voedselbossen en bomen op het terrein, omdat er aan brede welvaart is gedacht. Zulke projecten laten zien dat bossen niet alleen natuur zijn, maar ook sleuteloplossingen in onze samenleving.”
Investeren in de toekomst
Gezonde bossen zijn letterlijk een investering in de toekomst. Zoals de Brabantse gedeputeerde Hagar Roijackers schrijft in het voorwoord van het actieplan: ‘Meer gezonde bossen = minder maatschappelijke problemen. Waar veel oplossingen maar één interessant effect hebben, zijn gezonde bossen een veelomvattende oplossing én een heerlijke plek om te genieten.’
Bossen en brede welvaart: meer dan geld alleen
De term viel hierboven al even: brede welvaart. Gezonde bossen raken direct aan dit thema, en zijn niet alleen een natuur- of klimaatopgave. Astrid Kaag, projectleider internationalisering brede welvaart bij de provincie, legt uit: “Brede welvaart gaat erover dat je niet alleen kijkt naar hoe het nu is, maar ook naar de generaties na ons. Én naar de effecten op mensen en dieren elders in de wereld. Bossen spelen daarbij een cruciale rol.”
Ze vindt het bijna vanzelfsprekend: “Het gaat over gezondheid, over grondstoffen voor de economie, over schone lucht. Stel de vraag eens andersom: wat heeft brede welvaart te maken met bossen? Dan kun je eigenlijk zeggen dat bossen laten zien hoe brede welvaart eruitziet, want bossen verbinden al die componenten. Daarnaast tonen bossen dat oneindige groei niet bestaat, wat ons dwingt om na te denken over hoe we ons moeten verhouden tot de focus op economische groei”
Van monetaire waarde naar echte waarde
Een van de uitdagingen in het denken over brede welvaart is dat natuur en bos vaak alleen in geld worden gewaardeerd. Kaag: “Een boom is pas iets waard als-ie omgezaagd wordt. Brede welvaart probeert te laten zien dat financiële waarde niet de enige waarde is: gezondheid, een prettige leefomgeving en biodiversiteit zijn minstens zo belangrijk.”
Dat perspectief helpt bij beleidskeuzes. Brede welvaart is daarom een thema dat in alle provinciale programma's doorwerkt. “Onze Uitvoeringsagenda Brede Welvaart 2024-2027 verbindt wetenschap en praktijk en vice versa, zodat keuzes gemaakt worden op basis van werkelijke effecten – voor mens, dier en leefomgeving, hier en nu, elders én in de toekomst.”
Bossen als metafoor
Voor Kaag zijn bossen bijna een metafoor: “Een ecosysteem waarin alles met elkaar is verbonden. Als je zorgt dat er genoeg bossen zijn, worden al een heleboel problemen op een natuurlijke manier opgelost. We moeten er alleen goed voor zorgen, en zorgen dat er voldoende is voor iedereen.”
Brede welvaart en het Actieplan Brabantse Bomen versterken elkaar zo. Waar bossen eerdergenoemde ecosysteemdiensten leveren, maakt brede welvaart zichtbaar wat die diensten betekenen voor ons welzijn, onze economie en de generaties die volgen.
Samen aan de slag
Silko Mergenthal noemt de Brabantse Bossenstrategie de sleutel om het netwerk groter te maken. “We werken zoals gezegd samen met verschillende partijen, die allemaal hun eigen belangen hebben. Maar zolang we de brede welvaart voor ogen houden, kunnen we die verschillen overbruggen. Want iedereen heeft op de een of andere manier baat bij gezonde bossen.”
Iedere boom telt. Mensen die zelf een boom willen planten, kunnen er gratis eentje komen uitscheppen via de website Meer Bomen Nu, van de gelijknamige organisatie waarmee de provincie samenwerkt.
Praktijkvoorbeelden besproken en getoond
De komende tijd gaat de provincie veel informatie over het actieplan 2.0 delen via diverse platforms. Zo wordt de laatste hand gelegd aan een podcastserie, komen er inspirerende praktijkvoorbeelden op de vernieuwde website en verschijnt er een online inspiratiegids.
Ook gemeenten worden betrokken. “Steeds meer gemeenten houden heel bewust rekening met de Bossenstrategie”, geeft Silko Mergenthal aan. “We plannen een gemeentedag, om meer zicht te krijgen op wat de Bossenstrategie Brabantse gemeenten kan bieden en waar wij als provincie nog beter kunnen steunen.”
Deel deze pagina via