Veel uitvoeringsprojecten in 2023 afgerond, nieuwe worden voorbereid
Welk doel dienen uitvoeringsprojecten in het Brabantse buitengebied? Koen Polman, bij de provincie projectleider realisatie gebiedsgerichte aanpak, laat er zijn licht over schijnen.
“De uitvoeringsprojecten, zo'n 100 categorie 1 en 2 GGA-projecten, vinden Brabantbreed plaats. Ze zijn met name gekoppeld aan het realiseren van groenblauwe opgaven, zoals het Natuurnetwerk Brabant (NNB), de KaderRichtlijnWater, het creëren van Natte Natuurparels en herstel van Natura 2000-gebieden. Doelen liggen daarbij vaak over elkaar in hetzelfde gebied. Beekherstel en de vernatting die daarmee gepaard gaat, is vaak een randvoorwaarde voor natuurherstel. Sommige projecten lopen al best lang. Deze worden uitgevoerd op vrijwillige basis en worden getrokken door één van de gebiedspartners, zoals waterschappen of terreinbeherende organisaties. Dat kost veel inzet, doorlooptijd en de realisatie blijft onzeker, vooral wanneer er onvoldoende ruilgrond beschikbaar is.
Daarnaast is het afgelopen jaar een aantal projecten met inzet van ‘volledig schadeloosstelling met als sluitstuk onteigening’ opgeleverd. Dergelijke projecten hebben een doorlooptijd van zo'n zeven jaar. Projecten zoals Leegveld (zie elders op deze pagina, red.), Kempenland West - De Utrecht en de Westelijke Langstraat. Hiermee is in zo’n 160 dossiers 514 hectare minnelijk verworven, waarbij tot nu toe in maar twee gevallen (5 ha) daadwerkelijk een onteigeningsbesluit nodig is gebleken. Hiermee is het mogelijk geweest om in deze stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden achteruitgang van natuur te voorkomen en de eerste stap richting herstel mogelijk te maken.”
Stevig tekort aan ruilgrond
“Groot aandachtspunt voor 2024 is de voortgang in de gebieden. Het beschikbaar krijgen van grond voor het kunnen uitvoeren van de maatregelen is ingewikkeld. Er is een stevig tekort aan ruilgrond en grond beschikbaar krijgen op vrijwillige basis, lukt vaak niet. Als dit knelpunt blijft, bestaat het risico dat een aanzienlijk deel van de projecten stokt. Wij brengen de knelpunten en mogelijke oplossingen in beeld voor ons bestuur, zodat zij keuzes kunnen maken.”
Uitvoeringsprojecten met betrokkenheid van drie Brabantse waterschappen in beeld
Waterschap Brabantse Delta
Noordrand Midden
In natuurgebied Noordrand Midden draait het vooral om versterking en uitbreiding van de natuur, die waterrijk moet worden door verhoging van de waterpeilen. Ten noorden van Etten-Leur en Prinsenbeek zijn Waterschap Brabantse Delta, de provincie en Staatsbosbeheer hiermee aan de slag gegaan. Het is een groot gebied – het telt ongeveer 750 hectare – waarin wordt gewerkt in vijf deelprojecten. De realisatie van de natte natuurgebieden Zwartenbergse polder en Kelsdonk/Zwermlaken is al afgerond. Dat geldt ook voor de eerste fase van de natuurontwikkeling in polder Weimeren. Hier afgegraven grond wordt gebruikt voor het verhogen en verbreden van de regionale waterkering Weimeren. Dit duurt nog tot in 2027. Medio 2024 begint naar verwachting de vernatting van gebied Strijpen/De Berk, wat zorgt voor bescherming van bestaande natuur.
Waterschap Aa en Maas
Leegveld (Vitale Peel)
De Peelvenen staan met name bekend om het hoogveen, uiterst kwetsbaar en inmiddels zeldzaam in Nederland. De Natura 2000-gebieden op de grens van Brabant en Limburg bestaan uit de Deurnsche Peel, Mariapeel en Groote Peel. In het uitvoeringsproject Leegveld in de Deurnsche Peel is gewerkt aan de bescherming van het hoogveen. Het heeft te lijden onder hoge stikstofwaardes en verdroging. De waterhuishouding in het gebied was een groot knelpunt, maatregelen waren nodig om het grondwaterpeil te doen stijgen. Met het aanleggen van compartimenten en kades, het plaatsen van stuwen en het graven van sloten en greppels is de waterhuishouding verbeterd en ligt er een goede basis voor natuurherstel. Mede door de vele regen van de laatste tijd staat er nu veel water in het gebied. Een nazorgteam voor Leegveld volgt met een uitgekiend monitoringsplan de werking van het watersysteem en stijging van de grondwaterpeilen. Dat blijft het nazorgteam nog zeker vijf jaar doen nadat de streefpeilen zijn bereikt.
Waterschap de Dommel
Keersop (Leenderbos, Groote Heide en De Plateax)
Ten zuiden van Eindhoven stroomt de Keersop. Beekherstel is hier voor Waterschap De Dommel een belangrijke opgave, evenals de natuurherstelopgave in het kader van Natura 2000. Daarnaast moet het gebied de grillen van klimaatverandering kunnen weerstaan. Ook wordt hier het Natuurnetwerk Brabant (NNB) verder uitgebreid en recreatie gefaciliteerd. Het werk is in drie delen geknipt. In deelgebied De Kromhurken (nabij Bergeijk) is het al klaar. Hier is onder meer de waterkwaliteit verbeterd. Keersopperbeemden (bij Dommelen) is momenteel in uitvoering en wordt begin 2024 opgeleverd. Het plan van aanpak voor Keersop-midden (bij Westerhoven) volgt later dit jaar 2024.
Tongelreep (Leenderbos, Groote Heide en De Plateax)
In en rond de Tongelreep, ten zuiden van Eindhoven, zijn Waterschap De Dommel en de provincie bezig met beekherstel in combinatie met diverse maatregelen voor vernatting en het vasthouden van water. Zo worden onder meer opgaven voor Natura2000 en de Kaderrichtlijn Water (KRW) opgepakt. De afgelopen jaren is al een groot deel van de beek bij Valkenswaard en bij de Belgische grens aangepakt. In 2024 wil het waterschap starten met de uitvoering van het laatste, middelste traject. Bedoeling is onder meer dat de Tongelreep weer op natuurlijke wijze door het landschap kronkelt.
Groote Beerze (Kempenland-West)
Met beekherstel streeft Waterschap De Dommel ook bij de Groote Beerze naar een meer natuurlijke, robuuste en klimaatbestendige inrichting van het beekdal. Deze herinrichting vindt plaats tussen Bladel en Westelbeers. Ook hierbij gaat het om de verwezenlijking van doelen uit onder meer de Kaderrichtlijn Water, Natura 2000 en rond het NNB. Twee deeltrajecten zijn inmiddels uitgevoerd en momenteel wordt een inrichtingsplan voorbereid voor het zuidelijk deel van de Groote Beerze, ter hoogte van Casteren en Netersel. De uitvoering hiervan wordt verwacht in september 2024.
