Samenvatting

2019: hoogste aantal winkelsluitingen in 15 jaar

Dit magazine laat de stand van zaken zien van de Brabantse retail op 1 januari 2020. In 2019 bedroeg het aantal winkelsluitingen 394. Dit is het hoogste aantal in een periode van 15 jaar. De niet-detailhandel (horeca, diensten aan consumenten) nam vorig jaar 186 retailpanden meer in gebruik. De totale retailvoorraad bleef nagenoeg gelijk. De transformatie van winkelpanden naar woningen vond vooral plaats in de periode 2014-2018.

De ontwikkelingen van het afgelopen jaar hadden tot gevolg dat het aantal leegstaande panden weer toenam met 9%, na een periode van afname sinds 2015. De leegstand lag zelfs iets hoger dan 5 jaar geleden, het moment waarop werd gestart met de regionale detailhandelsafspraken.

Corona-sluiting

Het betreft dus de situatie vóór de sluiting van de horeca- en cultuursector in de periode maart—mei van 2020, als gevolg van corona. Ook het winkelbezoek nam tijdens de lockdown enorm af: in de eerste sluitingsweek daalde het bezoekersaantal in de Brabantse binnensteden met 50-60%, in vergelijking met dezelfde week in 2019. In de wijkcentra bedroeg de daling 30% [bron 1]. De landelijke omzet in de kledingbranche nam in april met 60% af ten opzichte van april 2019 [bron 2]. De gevolgen voor de Brabantse retail zijn op dit moment nog onbekend. Maar dat het huidige beeld op termijn ingrijpend verandert, is duidelijk: gemeenten verwachten een krimp van 10% tot 40% van de retail die is gevestigd in de stads- en dorpscentra [bron 3]. Begin 2021 geeft de provincie een update van de retailcijfers, op basis van metingen in de tweede helft van dit jaar.

Hieronder wordt per onderdeel van de retailvoorraad (leegstand, detailhandel, niet-detailhandel) ingegaan op de ontwikkelingen. Vervolgens komt de stand van zaken aan bod met betrekking tot winkelplannen en de werkgelegenheid in de detailhandel.

Leegstand: hoogste percentage in de tien middelgrote steden

In de periode 2014-2018 ontwikkelde de winkelleegstand in Noord-Brabant zich conform de doelstelling: door transformatie van voormalige winkelpanden naar woningen nam de retailvoorraad en leegstand af. Ontwikkelingen in het afgelopen jaar zorgden ervoor dat de Brabantse winkelleegstand in 2019 weer hoger lag dan in 2014. In de tien middelgrote Brabantse steden was het percentage leegstaande panden met 11% ruim twee keer hoger dan het beoogde niveau. In de centra van die steden steeg dit percentage naar 17%. De leegstand in de vier grootste steden (Eindhoven, Tilburg, Breda en ’s-Hertogenbosch) is, na een aantal jaren van afname, in 2019 sterk gegroeid.

Detailhandel: overal afname aantal winkels

De trend van een afname van het aantal winkels dat in gebruik is, zet door en vindt in heel Brabant plaats, onafhankelijk van het type stad. In het afgelopen jaar is sprake van een versnelling in het aantal winkelsluitingen. Deze treft de branches Mode & Luxe en Vrije tijd het meest. Het aantal winkelmeters in gebruik neemt minder af ten opzichte van het aantal winkels in gebruik. De trend van schaalvergroting, met name bij supermarkten, zette zich ook in het afgelopen jaar voort. In de periode 2014-2019 bleef de totale voorraad aan winkelmeters (inclusief meters leegstand) nagenoeg gelijk. Dit is conform de doelstelling ‘per saldo geen winkelmeter erbij’.

Niet-detailhandel: meeste groei panden in gebruik in de vier grootste steden

De vraag van de niet-detailhandel naar retailpanden lijkt te stagneren. In 2019 was dit het meest zichtbaar in de tien middelgrote steden, hier vond opvulling van voormalige winkels door de overige retail nauwelijks plaats. De groei in de niet-detailhandel zat in de afgelopen 5 jaar vooral in de vier grootste steden (12%), specifiek in de branches Ambacht en Horeca.

Actuele winkelplannen leiden tot minder uitbreiding van ‘meters’

In vergelijking met een jaar geleden leiden de al bekende plannen voor winkels tot minder uitbreiding van het aantal winkelmeters: per saldo 90.000 m2, tegenover 145.000 m2 begin 2019. Enerzijds zijn veel zogeheten harde plannen voor uitbreiding vastgelegd in bestemmingsplannen (60.000 m2). Anderzijds zetten steden met hun nieuwe (zachte) plannen steeds meer in op versterking en transformatie van winkelgebieden. Van de harde winkelplannen liggen bovendien nog steeds veel ‘meters’ op ongewenste plekken, buiten de stads- of dorpscentra. Dit draagt niet bij aan de doelstellingen van compacte winkelgebieden, minder leegstand en ‘per saldo geen winkelmeter erbij’. Een deel van de zachte plannen is wel conform deze doelstellingen.

Werkgelegenheid detailhandel: fysieke winkels steken schril af bij online

De trend van een snellere groei van de werkgelegenheid in de internethandel ten opzichte van de fysieke winkels zet door. Het aantal mensen dat werkzaam is in fysieke winkels steeg het afgelopen jaar met 1%, in de online detailhandel was de groei 28%. De branches Mode & Luxe en Vrije tijd hebben het meest te maken met concurrentie van de online verkoop. Het online marktaandeel gaat vooral in deze branches ten koste van de fysieke winkels en de werkgelegenheid die deze bieden.

Deel op social media