Gronduitgifte en opties
Veel minder grond uitgegeven op bedrijventerreinen
In 2024 lag de totale gronduitgifte op bedrijventerreinen in Brabant veel lager dan voorgaand jaar. Alleen in de Stedelijke Regio West-Brabant is veel grond verkocht. In deze regio vond de uitgifte van nieuwe bedrijfskavels vooral plaats op Logistiek Park Moerdijk. De sector logistiek en groothandel heeft het grootste aandeel in de totale aankoop van bedrijfsgrond. De oppervlakte van kavels in optie is in 2024 met bijna 70 hectare toegenomen tot 290 hectare. Dit is inclusief 50 hectare waarvoor in dat jaar al een koopovereenkomst is getekend.
Lagere Brabantse gronduitgifte in 2024
In 2024 is op de Brabantse bedrijventerreinen 70 hectare aan nieuwe kavels uitgegeven (excl. zeehaven Moerdijk Vanwege de overgang naar een nieuwe methode van dataverzameling is mogelijk sprake van een onderschatting van de opgegeven gronduitgifte door gemeenten van het jaar 2024). Dit is nog niet de helft van de uitgifte in 2023. In dat jaar betrof het onder andere twee grote kavels van in totaal 71 hectare op Logistiek Park Moerdijk (LPM). In het afgelopen jaar lag ook 35 hectare van de uitgegeven grond op dit terrein.
De gronduitgifte van 70 hectare in 2024 ligt onder het jaarlijks gemiddelde van het lage scenario van de prognose van de uitbreidingsvraag voor de periode 2022 tot en met 2030. In dit lage scenario wordt namelijk een jaarlijkse uitgifte van 99 hectare verwacht (excl. zeehaven Moerdijk). De verkochte grond in de periode 2022 tot en met 2024 bedroeg gemiddeld 105 hectare en valt binnen de bandbreedte van de verwachte jaarlijkse vraag in het lage en hoge scenario (99 tot 137 ha).
Figuur 2.1 Ontwikkeling gronduitgifte bedrijventerreinen Noord-Brabant, 2003 – 2024 (bron: IBIS)
De lage uitgifte wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren. Vanuit ruimtelijk perspectief speelt de beperkte beschikbaarheid van bedrijfskavels een rol. Dit gaat zowel om het ontbreken van vrij uitgeefbare kavels als het ontbreken van kwalitatief geschikte kavels (zie ook de laatste paragraaf van dit hoofdstuk). Daarnaast speelt de actuele vraag vanuit de markt een rol. Netcongestie en stikstof maken bedrijven onzeker om te investeren in de bouw van nieuwe bedrijfsruimte. Stikstof hindert mogelijk de bouw zelf en netcongestie het gebruik van het gebouw. Bedrijven zijn ook voorzichtig met investeringen vanwege de geopolitieke onrust (NVM Business, Bedrijfsruimtemarkt Rapport 2025).
Hoog aandeel logistiek en groothandel in verkochte grond
Ruim 40 hectare (55%) van de in 2024 uitgegeven grond is bestemd voor bedrijven die actief zijn in de logistiek en groothandel (zie figuur 2.2). In 2023 lag de totale uitgegeven oppervlakte en ook het aandeel aangekochte grond in deze sector duidelijk hoger. Evenals in 2023 betreft het vooral grondaankopen op LPM (35 ha), bedoeld voor de vestiging van grootschalige logistiek. In hoofdstuk 5 gaan we dieper in op de vestiging van grootschalige logistiek in het afgelopen jaar.
De gronduitgifte aan industriële bedrijven bedraagt in totaal 11 hectare. Binnen deze sector waren de meeste kavels voor de sector overige maak- en procesindustrie (6 ha). Van 9 hectare uitgegeven grond is de eindgebruiker nog niet bekend.
Figuur 2.2 Uitgifte per sector in Noord-Brabant in 2024, in hectares (bron: IBIS)
Uitgifte logistiek en groothandel volgens verwachting
Hieronder wordt een vergelijking gemaakt met het uitgiftetempo volgens de prognose van 2022 tot en met 2030 (zie figuur 2.3). De gemiddelde gronduitgifte aan bedrijven in de sector logistiek en groothandel bedroeg in de afgelopen drie jaren bijna 60 hectare, waarmee deze net onder de verwachte jaarlijkse vraag in het lage scenario (62 ha) ligt.
In de sector industrie werd in de afgelopen drie jaren gemiddeld 16 hectare uitgegeven. Dat is 7 hectare minder dan verwacht in het lage scenario van de prognose. Alleen in de subsector overige maak- en procesindustrie lag de gemiddelde uitgifte van 2022 tot en met 2024 binnen de bandbreedte van de verwachte jaarlijkse vraag in het lage en hoge scenario.
Figuur 2.3 Prognose ruimtebehoefte bedrijventerreinen per sector (gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag 2022-2030) versus uitgifte (gemiddelde 2022-2024) (bron: Stec groep, bewerking provincie Noord-Brabant)
Uitgifte in drie regio's lager dan verwacht
Afgezien van de Stedelijke Regio West-Brabant hebben alle regio’s in 2024 minder grond uitgegeven dan verwacht in het lage scenario van de prognose. Kijkend naar de gemiddelde uitgifte in de afgelopen drie jaar geldt dit nog steeds voor deze vier regio’s. De regio Noordoost-Brabant zit nog het dichtst bij het niveau van het lage scenario (zie figuur 2.4). Het verschil tussen de werkelijke en verwachte ontwikkeling is in de regio Midden-Brabant het grootst: de gemiddelde uitgifte ligt ruim 75% onder de vraag in het lage scenario.
Figuur 2.4 Prognose ruimtebehoefte bedrijventerreinen per regio (gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag 2022-2030) versus uitgifte (gemiddelde 2022-2024) (bron: Stec groep, bewerking provincie Noord-Brabant)
In 2024 werd, net als in 2023, de meeste grond voor de vestiging van nieuwe bedrijven uitgegeven in de Stedelijke Regio West-Brabant (zie figuur 2.5). Het afgelopen jaar lag de grondverkoop hier met 42 hectare ver boven het niveau van het gemiddelde van de afgelopen 10 jaar. Net als een jaar eerder was de uitgifte van nieuwe kavels vooral op LPM.
Figuur 2.5 Ontwikkeling gronduitgifte bedrijventerreinen Noord-Brabant per regio, 2003 – 2024 (bron: IBIS)
In Zuidoost-Brabant werd 11 hectare uitgegeven, de helft daarvan aan de sector industrie en een deel aan bedrijven in de logistiek en groothandel. De gronduitgifte in Noordoost-Brabant was 10 hectare, onder andere bedoeld voor de sector overige maak- en procesindustrie, maar voor een deel was de eindgebruiker nog niet bekend. Ook in De Baronie is voor de meeste van de 4 uitgegeven hectares in 2024 sprake van een onbekende eindgebruiker. In Midden-Brabant neemt de jaarlijkse gronduitgifte al sinds 2019 af, met een historisch lage uitgifte van respectievelijk 1 en 2 hectare in 2023 en 2024.
Afname opties op kavels
Begin 2024 lagen er voor 224 hectare harde opties op kavels van bedrijventerreinen. In 2024 is 67 hectare van deze gereserveerde grond uitgegeven. Niet alle opties leiden in hetzelfde jaar tot volledige uitgifte, zelfs niet de opties op direct uitgeefbare grond.
Per 1 januari 2025 liggen de opties op bedrijfskavels lager dan begin 2024. Het opgegeven totaal komt uit op 172 hectare. Dit is inclusief 5 hectare waarvoor al een koopovereenkomst is getekend. De harde opties zitten op 35 terreinen. Op 6 van deze terreinen is al sprake van verkochte percelen. Bij 10 terreinen gaat het om een oppervlakte van meer dan 5 hectare.
Figuur 2.6 Oppervlakte bedrijventerreinen (in hectare) verkocht, in optie en vrij uitgeefbaar op 1-1-2025, per regio (bron: IBIS)
Beperkte oppervlakte vrij uitgeefbare grond
Op 1 januari 2025 is op Brabantse bedrijventerreinen (excl. zeehaven Moerdijk) 113 hectare grond vrij uitgeefbaar. Dit zijn bedrijfskavels waar geen belemmeringen zijn voor uitgifte en die niet gereserveerd zijn voor een bepaald bedrijf. Ten opzichte van de verwachte vraag is dit voldoende voor 1 jaar. De vrij uitgeefbare voorraad is dus beperkt. Daar komt bij dat deze vrij uitgeefbare grond verspreid ligt over veel kleine kavels. Op 32 van de 49 bedrijventerreinen is de vrij uitgeefbare oppervlakte kleiner dan 2,5 hectare.
De oppervlakte vrij uitgeefbare grond is het laagst in de regio Hart van Brabant. Hier is maar 6 hectare vrij beschikbaar. In Noordoost-Brabant is de hoeveelheid vrij uitgeefbare grond met 40 hectare het hoogst.