Gronduitgifte en opties
Gronduitgifte in drie van de vier regio’s lager dan verwacht
In 2023 lag de totale gronduitgifte op bedrijventerreinen in Brabant hoger dan voorgaand jaar, vooral in West-Brabant waar veel grond is verkocht. In deze regio vond de grootste uitgifte van nieuwe bedrijfskavels ooit plaats, met name in Moerdijk. De sector logistiek en groothandel heeft het grootste aandeel in de totale aankoop van bedrijfsgrond, vooral op Logistiek Park Moerdijk. De oppervlakte van kavels in optie is in 2023 met 60 hectare afgenomen tot bijna 225 hectare.
Hogere Brabantse gronduitgifte in 2023 door verkoop in Moerdijk
In 2023 is op de Brabantse bedrijventerreinen 146 hectare aan nieuwe kavels uitgegeven. Dit is 45 hectare meer dan in 2022. De uitgifte ligt boven het niveau van het gemiddelde van de afgelopen 10 jaar (zie figuur 2.1). Het aantal uitgegeven kavels was met 84 wel veel lager dan vorig jaar. Dit betekent dat het afgelopen jaar veel kavels met grote omvang zijn verkocht. Dit betreft vooral twee grote kavels op Logistiek Park Moerdijk (in totaal 71 hectare).
De gronduitgifte in 2023 ligt boven het jaarlijks gemiddelde van het hoge scenario van de prognose van de uitbreidingsvraag voor de periode 2022 tot en met 2030. In dit hoge scenario wordt namelijk een jaarlijkse uitgifte van 137 hectare verwacht1. De verkochte grond in 2022 en 2023 samen bedroeg gemiddeld 123 hectare en valt wel binnen de bandbreedte van de verwachte jaarlijkse vraag in het lage en hoge scenario.
1 Exclusief zeehaven Moerdijk. In 2023 is 9 hectare grond verkocht op dit bedrijventerrein.
Figuur 2.1 Ontwikkeling gronduitgifte bedrijventerreinen Noord-Brabant, 2003 – 2023 (bron: IBIS)
Logistiek en groothandel hebben hoog aandeel in verkochte grond
Bijna 100 hectare (68%) van de in 2023 uitgegeven oppervlakte is bestemd voor bedrijven die actief zijn in de logistiek en groothandel (zie rapport 2.1). Dit aandeel ligt duidelijk hoger dan de afgelopen jaren. Voor deze sector zijn vorig jaar 17 kavels uitgegeven, waarvan 4 kavels zijn bedoeld voor de vestiging van grootschalige logistiek. Deze hebben alle vier een omvang van meer dan 5 hectare (samen 86 ha). Twee ervan hebben een oppervlakte van 29 en 42 hectare, beide verkocht op Logistiek Park Moerdijk (DSV1 respectievelijk VGP Park Moerdijk). In hoofdstuk 6 gaan we dieper in op de vestiging van grootschalige bedrijven waaronder distributiecentra in Brabant in het afgelopen jaar.
Van alle kavels zijn de meeste (20) uitgegeven aan bedrijven die actief zijn in de bouw, handel of reparatie. Deze kavels beslaan samen 5 hectare en zijn dus duidelijk kleiner dan die voor de logistiek en groothandel. Aan industriële bedrijven werden ook 20 kavels uitgegeven met een gemiddelde grootte van iets meer dan 0,5 hectare. Binnen deze sector werden de meeste kavels uitgegeven aan de sector overige maak- en procesindustrie (11 kavels) met een totale omvang van 6 hectare.
Rapport 2.1 Uitgifte per sector in Noord-Brabant in 2023, in hectares en aantal kavels (bron: IBIS)
Gemiddelde uitgifte logistiek en groothandel in 2022 en 2023 volgens verwachting, uitgifte industrie lager dan verwachte vraag
Hieronder wordt een vergelijking gemaakt met het uitgiftetempo volgens de prognose van 2022 tot en met 2030. Voor de sector logistiek en groothandel en de sector bouw, handel en reparatie zit de gemiddelde uitgifte over de jaren 2022 en 2023 binnen de bandbreedte van de verwachte jaarlijkse vraag in het lage en hoge scenario. De gemiddelde gronduitgifte aan bedrijven in de logistiek en groothandel bedroeg in de afgelopen twee jaren 68 hectare, wat ligt tussen de verwachte jaarlijkse vraag in het lage en hoge scenario (tussen de 62 en 74 hectare).
In de sector industrie werd in de afgelopen twee jaren gemiddeld 20 hectare uitgegeven, dat is 3 hectare minder dan verwacht in het lage scenario van de prognose. Alleen in de sub-sector overige maak- en procesindustrie lag de gemiddelde uitgifte van 2022 en 2023 op het niveau dat de prognose in het hoge scenario aangeeft.
Figuur 2.2 Prognose ruimtebehoefte bedrijventerreinen per sector (gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag 2022-2030) versus uitgifte (gemiddelde 2022-2023) (bron: Stec groep, bewerking provincie Noord-Brabant)
In 2023 ligt driekwart van de verkochte grond in West-Brabant, in overige regio’s uitgifte lager dan verwachte vraag
In 2023 werd, net als in 2022, de meeste grond voor de vestiging van nieuwe bedrijven uitgegeven in West-Brabant. Het afgelopen jaar lag deze grondverkoop met 111 hectare op het hoogste niveau ooit in de regio, vooral door de uitgifte van twee grote kavels op Logistiek Park Moerdijk.
In Zuidoost-Brabant werd 20 hectare uitgegeven, vooral aan de sector logistiek en groothandel en de sector high-tech systemen en materialen. De gronduitgifte in Noordoost-Brabant was 13 hectare, de eindgebruiker van deze oppervlakte is voor een groot deel nog niet bekend. In Midden-Brabant neemt de jaarlijkse gronduitgifte al sinds 2019 af, met een historisch lage uitgifte van slechts 1 hectare in 2023.
Uitgezonderd regio West-Brabant hebben alle regio’s in 2023 minder grond uitgegeven dan verwacht in het lage scenario van de prognose. Kijkend naar de gemiddelde uitgifte in de afgelopen twee jaar geldt dit nog steeds, alleen regio Noordoost ligt dan op het niveau van het lage scenario. Het verschil tussen de werkelijke en verwachte ontwikkeling is in de regio Midden-Brabant het grootst: de gemiddelde uitgifte ligt ruim 70% onder de vraag in het lage scenario.
Rapport 2.2 Ontwikkeling gronduitgifte bedrijventerreinen Noord-Brabant per regio, 2003 – 2023 (bron: IBIS)
Afname opties op kavels
Begin 2023 lag er voor 287 hectare harde opties op kavels van bedrijventerreinen2. In 2023 is 127 hectare van deze gereserveerde grond uitgegeven. Niet alle opties leiden in hetzelfde jaar tot volledige uitgifte, zelfs niet de opties op direct uitgeefbare grond (denk aan Waalwijk Insteekhaven, Regionaal Bedrijvenpark Laarakker, Bemmer IV).
Per 1 januari 2024 liggen de opties op bedrijfskavels lager dan begin 2023. Het opgegeven totaal komt uit op 224 hectare, de opties zitten op 46 terreinen. Bij 10 van deze terreinen gaat het om een oppervlakte van meer dan 5 hectare. Deze grootschalige terreinen beslaan ruim tweederde van alle hectares die zijn gereserveerd (161 ha).
De grootste oppervlakte aan harde opties op bedrijfskavels staat gereserveerd in de regio West-Brabant, in totaal 106 hectare (zie figuur 2.3). Hiervan zit 72 hectare op de nieuw uitgeefbare kavels van Logistiek Park Moerdijk, waarvan 35 hectare bouwrijp (Lidl3). Ook is de direct uitgeefbare grond op het themapark Business Centre Treeport en Agro Food Cluster Nieuw-Prinsenland volledig gereserveerd.
In Noordoost-Brabant staat 49 hectare in optie, waarvan 33 hectare bouwrijp is. Op 12 hectare van de nog uitgeefbare kavels op Foodpark zit een optie. Ook zit er een optie op alle bouwrijpe kavels van de terreinen Regionaal Bedrijvenpark Laarakker, Sterckwijk, Vorstengrafdonk en Beyerd en ‘t Riet.
Op de uitgeefbare terreinen in Midden-Brabant zit een harde optie op alle nog uitgeefbare bedrijfskavels van het te ontwikkelen terrein van Haven VIII Oost (22 ha). Ook is de bouwrijpe grond op Waalwijk Insteekhaven volledig gereserveerd (12 ha). In Zuidoost-Brabant liggen opties op alle bouwrijpe grond van onder andere Bemmer IV en Smartpark Gemert.
Figuur 2.3 Planaanbod bedrijventerreinen (in hectare) in optie op 1-1-2024, per regio (bron: IBIS)
