"HEB MEER WAARDERING VOOR CULTUUR UIT NEDERLAND"

Roger Abrahams en Jerker Spits over de Nederlandse cultuur in Duits perspectief. En vice versa!

Over cultuur gesproken... Waar Nederlandse cultuurmakers tijdens de coronacrisis amper hun hoofd boven water konden houden, investeerde Duitsland € 2 miljard in cultuur. Het verschil zit volgens germanist en schrijver Jerker Spits in het feit dat cultuur in ons buurland vol in de politieke aandacht staat. “Wij hebben cultuurbeleid, in Duitsland voert men cultuurpolitiek.” Een gesprek met een germanist en een half-Duitse journalist over cultuur in Duits en Nederlands perspectief.

De waardering voor cultuur is in Duitsland aanzienlijk groter dan bij ons en de verbindingen tussen cultuur en politiek zijn veel nauwer. “Het is er bijvoorbeeld heel normaal dat een artistiek leider regelmatig een gesprek heeft met een gemeentebestuur”, vertelt Jerker. Zijn advies voor bestuurders: heb meer waardering voor cultuur uit Nederland, want zij is het waard. Jerker: “In 2018 was het aandeel van cultuur en media in het bruto binnenlands product van ons land 3,4 procent; het aandeel in de totale werkgelegenheid 4,3 procent. Daarbij beschikken de Nederlandse creatieve industrie, literatuur en podiumkunsten over een goede internationale reputatie. Het begint er dus mee cultuur serieus te nemen in beleid en bestuur. Dat doen de Duitsers ook. Ook de kracht van design mag niet onderschat worden. Kijk eens om je heen, in deze prachtige kapel komen ambacht en design samen. Het oude en het nieuwe verbonden, dat is ook cultuur en dat is waar Brabant goed in is en bekend om staat.”

"Nederlandse boeken doen het goed in Duitsland" - Jerker Spits

Duitse boekenmarkt Dat Nederland ook in Duitsland op cultuurgebied een goede reputatie heeft, blijkt wel uit de positieve reacties op onze literatuur. “Nederlandse boeken doen het goed in Duitsland”, aldus Jerker. “Nederlandse schrijvers zijn goede vertellers. De thema’s zijn vaak wat lichter, makkelijker te verteren dan die van Duitse schrijvers die vaak over het Duitse verleden schrijven.” De Duitse boekenmarkt is volgens hem dan ook belangrijk voor Nederlandse schrijvers. Ze heeft een jaarlijkse omzet van meer dan € 9 miljard. Literatuur heeft daarbij een marktaandeel van 30 procent. Daarnaast geldt Duitsland als springplank naar het Engelse en Spaanse taalgebied en kleinere taalgebieden in Oost-Europa.

Nederlandse musea Een gunstige uitgangspositie geldt ook voor Nederlandse musea, beschrijft Jerker in de DuitslandKennis pocket. “De ‘museumdichtheid’ is in Nederland hoog en een groot aantal bezoekers komt uit het buitenland, waaronder Duitsland. Het aantal buitenlandse bezoekers van Nederlandse musea steeg voor corona bovendien jaar na jaar. Daarnaast lijken Nederlandse museumdirecteuren in Duitsland gewild; een teken dat de oosterburen ook de professionaliteit waarderen. Een verklaring kan zijn dat oog voor publiek en marketing in het wat meer Angelsaksisch georiënteerde Nederland wat sterker ontwikkeld is dan in Duitsland. De benoeming van Nederlanders is een weerspiegeling van een meer open houding van Duitse musea, wat natuurlijk een positieve ontwikkeling is.”

"Er is niet alleen maar bewondering voor de praktijk van Nederlandse musea."

Gemengde gevoelens Toch is het volgens Jerker belangrijk om dit succes te relativeren. “Vooral in Berlijn zijn – en niet alleen bij musea – meerdere buitenlanders als directeur benoemd. Bovendien is er niet alleen maar bewondering voor de praktijk van Nederlandse musea. Zo liet de tentoonstelling Design van het Derde Rijk (2019-2020) van het Design Museum in Den Bosch gemengde gevoelens achter. Het museum besteedde wel aandacht aan de misdaden van de nazi’s. Maar de tentoonstelling leek, zeker als je de wijze kent waarop Duitse musea werk maken van de omgang met het naziverleden, op dit punt tekort te schieten.”

Duitse televisie Journalist Roger Abrahams richt zijn verhaal vooral op muziek, Duitse televisie én voetbal. Met groot genoegen van het publiek én de podiumgasten, want bij de tv-herinneringen en muziek-grootheden van weleer die op het scherm voorbij paradeerden werden met een grote glimlach van herkenning bekeken en beluisterd. Met een Duitse moeder en opgegroeid in Venlo zat zijn jeugd vol met Duitsland. “Aan de Limburgse grens is Duitsland nooit ver weg. Voor een groot aantal Brabanders gold hetzelfde. Ten oosten van pakweg de lijn Cuijk-Helmond was het heel normaal om in Duitsland boodschappen te doen.” Ook de Duitse publieke omroep was lange tijd vaste prik voor veel Brabanders. “Nederland telde tot 1988 slechts twee netten”, verklaarde Roger. “Kinderen zagen Die Sendung mit der Maus, mijn vader bekeek Duitse actualiteitenprogramma’s omdat Nieuwsuur nog niet bestond.” Het kinderprogramma kwam op den duur ook op de Nederlandse televisie, maar moest in 1976 wijken voor Sesamstraat, een van oorsprong Amerikaans tv-programma. De amerikanisering van ons land bleef sindsdien stug doorgaan, aldus Roger. “Voor een nieuwe president in Washington rukken de nationale media massaal uit, maar over de voor Nederland relevantere Bondsdagverkiezingen horen we veel minder. Verschenen in de jaren negentig gemiddeld zeven Duitse acts per jaar in de Nederlandse Top 40, nu zijn het er drie à vier, en lang niet altijd Duitstalig. Engels is onder eindexamenleerlingen de meest gekozen vreemde taal, Duits moet het doen met de helft daarvan of minder. Het kan dus verkeren.”

"Als je Duitsland wilt begrijpen, kun je niet zonder kennis van de Duitse taal."

Eén vreemde taal Net als de eerdere sprekers heeft Jerker Spits nog een advies voor bestuurders in het bijzonder: zorg dat de kennis van Duitsland en de Duitse taal op peil blijft. “Als germanist heb ik daar wel wat zorgen over. Het aantal jongeren dat Duits studeert aan Nederlandse universiteiten ligt laag; er zijn al jaren meer studenten Nederlands in Duitsland dan studenten Duits in Nederland. In veel academische studies ligt een eenzijdige focus op het Engels – en daarmee op voorbeelden en perspectieven uit de Angelsaksische wereld. En op middelbare scholen is Duits niet populair. Als je Duitsland wilt begrijpen, kun je niet zonder kennis van de Duitse taal. Inwoners van een land dat zo afhankelijk is van het buitenland als Nederland, kunnen in het veelzijdige Europa van nu niet slechts één vreemde taal beheersen.”

DÉ KULTURTIPP VAN JERKER SPITS: WOLFSZEIT "Een goede beschrijving van de tijd waar je als Nederlander niet veel van weet: net na de oorlog in Duitsland. De Duitsers stonden er alleen voor, iedereen moest voor zichzelf opkomen. Het was de Wolfszeit. Een heel leesbaar nonfictie-boek dat al terecht de nodige prijzen ontving."

DÉ KULTURTIPP VAN ROGER ABRAHAMS: BERLIN BABYLON "De duurste Duitse serie ooit. Verfilming van de boeken van Volker Kutscher. Zowel het boek als de serie zijn geweldig! En sinds kort te zien op Videoland!" youtu.be/HAn3RXeCrLg