Loket Duurzame Monumenten helpt eigenaren met verduurzamen
Help! Ik heb een monument!
Monumentale kastelen in Heeswijk, Helmond en Vught, de Sint Janskathedraal in ’s-Hertogenbosch, diverse kloosters, molens, woonhuizen en beschermde stadsgezichten; de eeuwenoude historie is in Noord-Brabant op ontelbare plaatsen te bewonderen. Of het nu om bekende, monumentale gebouwen gaat of om een historische boerderij; provincie en eigenaren willen het erfgoed behouden voor de toekomst. Tegelijkertijd is verduurzaming noodzakelijk. Om het behoud van de monumenten mogelijk te maken, voor meer comfort, vanwege klimaatdoelen en vanwege de actuele ontwikkelingen van de prijzen op de energiemarkt. Maar hoe pak je dat als monumenteigenaar aan? Het Loket Duurzame Monumenten neemt eigenaren bij de hand. Op 15 januari 2024 zag het digitale loket officieel het levenslicht.
Sanne de Koning, directeur van Monumentenwacht Noord-Brabant
‘Veel eigenaren willen wel verduurzamen, maar weten niet waar te beginnen’
Sanne de Koning, directeur van Monumentenwacht Noord-Brabant is ervan overtuigd. “Monumenten móeten verduurzamen. Dat is nodig om monumenten te behouden voor de toekomst, regionale en nationale CO2-reductiedoelen te behalen en het gebruik van een monument betaalbaar te houden. De laatste twee jaar werd dat financiële onderdeel nog urgenter. De doelstelling van de Routekaart Verduurzaming Monumenten luidt bovendien ‘een CO2-reductie van 40% in 2030 en van 60% in 2040’. En waar beter kun je beginnen dan bij monumentale panden? Daar valt veel winst te behalen.”
Waar beginnen?
Veel eigenaren willen wel verduurzamen, maar weten niet waar te beginnen. “Ze kunnen het niet alleen”, weet De Koning. “Het verduurzamen van een monument is complexer dan van een regulier pand of een reguliere woning. Bovendien is de behoefte van eigenaren groter dan alleen het krijgen van advies. Want welke regels gelden er voor de maatregelen die je voor ogen hebt? Op welke subsidies heb je mogelijk recht? Met wie kun je in zee gaan voor de uitvoering? En wat is dan een redelijke offerte?”
Sober en doelmatig
Monumentenwacht Noord-Brabant inspecteert monumenten van aangesloten abonnees. “Uit zo’n inspectie vloeit een advies voort voor sober en doelmatig onderhoud”, vervolgt De Koning. “Je kunt beter bijtijds een lekkage constateren en verhelpen, dan pas ingrijpen nadat flinke schade is ontstaan. Dat loopt bij een monument al snel in de papieren.” Daarnaast biedt Monumentenwacht Noord-Brabant al een aantal jaren keukentafelgesprekken aan waarin eigenaren een oriënterend, onafhankelijk verduurzamingsadvies ontvangen. En beheert en bemant het nu dus het Loket Duurzame Monumenten.
Monumentale waarde
Hoe kwam het tot keukentafelgesprekken? Rond 2018 kregen de wachters steeds vaker vragen over verduurzaming van monumenten. “Daarvoor waren ze niet toegerust”, legt De Koning uit. “Met dank aan subsidie van de provincie hebben we een aantal wachters opgeleid op het gebied van verduurzaming van monumenten. Want dat is een andere tak van sport dan verduurzaming van regulier vastgoed. Er is meer regelgeving vanwege het behoud van de monumentale waarden. En door de bouwmaterialen en constructie van monumentale panden spelen er andere vraagstukken. Je kunt niet zomaar een pand isoleren bijvoorbeeld, omdat daardoor een vochtprobleem kan ontstaan.” De opgeleide wachters zijn na hun opleiding keukentafelgesprekken gaan voeren met eigenaren. Inmiddels zijn er 175 gesprekken gevoerd en evenveel adviezen uitgebracht.
Maar de behoefte was groter dan onafhankelijk duurzaamheidsadvies aan abonnees. De Koning: “Van de 13.000 Rijks- en gemeentelijke monumenten in onze provincie is 30% van de eigenaren abonnee van Monumentenwacht Noord-Brabant. Dat betekent dat we 70% van de eigenaren niet bereiken, terwijl bij hen ook de noodzaak leeft om te verduurzamen. Het is voor álle monumenteigenaren belangrijk om te verduurzamen. Via het loket spreken we eigenaren aan op hun eigen verantwoordelijkheid, stimuleren we hen en bieden we hen tegelijkertijd ondersteuning.
Digitaal loket
De keukentafelgesprekken voorzagen in de behoefte aan advies, maar eigenaren willen meer informatie en begeleiding. En zo ontstond het plan om een digitaal energieloket te creëren voor alle monumenteigenaren in Brabant. Dat loket is in januari 2024 gestart. Dat ‘Loket Duurzame Monumenten’ biedt met een website monumenteigenaren informatie over bijvoorbeeld isoleren, subsidies en financiering, vergunningen en ‘quick wins’. Ook is er de mogelijkheid om hulp te vragen. Het loket is telefonisch en per mail bereikbaar en monumenteneigenaren kunnen een afspraak aan huis maken. De provincie vergoedt de eerste drie uur begeleiding per project voor eigenaren van rijksmonumenten. Daarna geldt een uurtarief.
Gemeenten uitnodigen
De website is volop in ontwikkeling en wordt de komende maanden aangevuld met nog meer informatie. Ruud van Heertum is als duurzaamheidsadviseur het gezicht van het Loket Duurzame Monumenten. “We nodigen alle Brabantse gemeenten uit om een eigen pagina te vullen met contactgegevens en gemeentelijke informatie. Er zit namelijk nog weleens wat verschil in mogelijkheden en regelgeving tussen gemeenten. Ook is het mogelijk om een subsidie te bespreken voor begeleiding van de verduurzaming van gemeentelijke monumenten. De eerste drie uur begeleiding die de provincie nu vergoedt, geldt namelijk alleen voor Rijksmonumenten. Het zou mooi zijn wanneer de gemeenten deze vergoeding aanbieden voor hun gemeentelijke monumenten.”
Dieper advies
Diverse monumenteigenaren hebben Van Heertum sinds januari benaderd. “Tot nu toe gaat het vooral om advisering. Advisering op het niveau van keukentafelgesprekken is redelijk globaal. De gevraagde advisering gaat een stap verder; hoeveel geld is er nodig? Welke subsidie of financiering is hierbij mogelijk aan te vragen? En wat levert dat op qua duurzaamheidswinst?” Daarbij wordt gekeken naar regelgeving. “Mensen zijn vaak bang dat duurzame maatregelen niet mogen bij een monument. Maar er is meer mogelijk dan eigenaren denken, mét behoud van monumentale waarde.”
Stapje voor stapje
Van Heertum hoopt in de toekomst nog veel meer monumenteigenaren bij te staan. “We zijn pas net gestart. De eerste belangrijke stappen zijn gezet om de komende jaren zoveel mogelijk Brabantse monumenteigenaren te ondersteunen met informatie, advies en begeleiding.” De Koning sluit zich daarbij aan. “We hebben nog een flinke weg te gaan voor het duurzaam behoud van ons Brabantse erfgoed, maar stapje voor stapje komen we er.”
Ruud van Heertum, duurzaamheidsadviseur Loket Duurzame Monumenten
'Mensen zijn vaak bang dat duurzame maatregelen niet mogen bij een monument'
