OVER DE WOLF
In de nieuwe rubriek ‘Twee meningen’ laten we steeds twee deskundigen aan het woord over een thema. Deze keer is het onderwerp: de terugkeer van de wolf in Brabant. Met Bart van Ekkendonk, schaapsherder en landschapsbeheerder in Brabant, en Lianne Schröder, coördinator Natuurbeheer bij Natuurmonumenten.
De wolf: terug van heel lang weggeweest
De wolf is terug van heel lang weggeweest. De meningen over de ‘comeback’ van deze beschermde diersoort in Nederland zijn verdeeld. Feit is dat dit roofdier belangrijk is voor de biodiversiteit. Door zijn jacht op reeën, wilde zwijnen en herten (allemaal planteneters) verplaatsen deze zich meer door hun leefgebied. Daardoor krijgt de vegetatie weer de kans om te groeien. En dat is goed nieuws voor allerlei dier- en plantsoorten. Behalve voor schapen.
“We horen regelmatig dat er ergens weer een paar te grazen zijn genomen.” Schaapsherder Bart van Ekkendonk
“Waar we naartoe moeten is dat we schapen en andere dieren actief gaan beschermen tegen de wolf.”
Boswachter Lianne Schröder
De mening van Lianne Schröder Natuurmonumenten
"We lopen te veel achter de feiten aan"
Of je voor of tegen de wolf bent is niet de vraag, vindt boswachter en wolvenadviseur Lianne Schröder van Natuurmonumenten. “Waar we het met elkaar over moeten hebben, is hoe we omgaan met het roofdier. Want hij er is en gaat niet meer weg. En daar ben ik blij om. In Nederland ontbrak het lang aan toppredatoren, diersoorten die aan het eind van een voedselketen staan. De wolf is er zo een, net als de oehoe die ook weer zijn opwachting heeft gemaakt. Zij zorgen ervoor dat het ecosysteem weer completer wordt, en daarmee robuuster voor de toekomst”.
Lianne Schröder, Natuurmonumenten
"Het vee beschermen is de wolf beschermen, en omgekeerd"
Waardevol
Hoe waardevol de wolf als predator is, is bij veel mensen niet bekend, constateert Schröder, die ook lid van de Brabantse wolvencommissie is. “De wolf roept emoties op, merk ik. Laatst sprak ik een oudere man die het heel spannend vond om nog de Veluwe op te gaan. Ik heb hem uitgelegd hoe de wolf van nature is en dat hij niet meteen vlucht als hij een mens ziet, omdat hij er niets van te vrezen heeft. Het veranderde echt zijn kijk op het dier. Wat dat betreft is er dus nog heel wat te winnen vanuit de wolvencommissie, en zeker ook vanuit de provincie”.
Accepteren
Het begint met het accepteren dat de wolf terug is en dat hij deel uitmaakt van het Brabants landschap. “Dat is inderdaad even wennen”, zegt Schröder. “Zelfs mijn opa heeft de wolf niet meer meegemaakt. Het zit gewoon niet meer in ons systeem om er waakzaam voor te zijn. We moeten dus met alle betrokken partijen op zoek naar oplossingen. Het vee beschermen is de wolf beschermen, en omgekeerd. Het is dan ook heel jammer als veehouders zeggen: ‘Ik ga mijn vee niet beschermen, want daarmee accepteer ik dat de wolf er is’. Terwijl je aan de andere kant die wolf, net als een hond, veel kunt leren. Als hij bijvoorbeeld merkt dat een omheining hem een stroomstoot oplevert, leert hij het wel af. Je kunt vee nooit 100 procent tegen de wolf beschermen, maar met een goed raster voorkom je veel ellende”.
Actief beschermen
De wolvencommissie adviseert de provincie over de aanpak. Die is gericht op het informeren van boeren en burgers en op financiering voor de benodigde maatregelen. “We moeten gezamenlijk het verhaal blijven vertellen”, vindt Schröder. “En de financiering moet er komen om te zorgen dat veehouders hun vee gaan beschermen. Je zou kunnen zeggen dat ze verantwoordelijk zijn voor de bescherming van hun eigen dieren. Maar een goed raster plaatsen kost tijd en geld, en is vaak geen eenvoudige opgave voor een veehouder. Nu lopen we te veel achter de feiten aan. Waar we naartoe moeten is dat we schapen en andere dieren actief gaan beschermen tegen de wolf. In Duitsland hebben ze per deelstaat een werkgroep die alles regelt, van monitoring tot voorlichting en schadeafhandeling. In ons land is het nog veel te versnipperd, dat kan veel efficiënter”.
"In ons land is het nog veel te versnipperd, dat kan veel efficiënter"
De mening van Bart van Ekkendonk Eigenaar van De Lachende Ooi in Loon op Zand
"Wijs heel Brabant aan als risicogebied"
“De wolf is er en gaat voorlopig niet weg. We moeten er dus mee leren omgaan”. Dat zegt Bart van Ekkendonk, eigenaar van De Lachende Ooi in Loon op Zand. Als schaapsherder en landschapsbeheerder heeft hij acht kuddes van 250 schapen onder zijn hoede. In opdracht van natuur- en landschapsorganisaties, waterschappen en gemeenten zet hij die uit. Sommige kuddes trekken rond, andere blijven in één gebied, zoals de Loonse en Drunense Duinen. Niet zonder gevaar, want voor de wolf is een schaap een welkom tussendoortje. Van Ekkendonk: “We horen regelmatig dat er ergens weer een paar te grazen zijn genomen”.
Bart van Ekkendonk, schaapsherder
"Ik heb lang gedacht dat die wolf wel weer zou vertrekken, en ik was niet de enige’’
Rustige plekken
In 2015 werd in Nederland de eerste zwervende wolf sinds ruim 150 jaar gesignaleerd. Sindsdien wandelen er regelmatig jonge wolven ons land in en in de meeste gevallen verlaten ze Nederland weer. Op de Veluwe en in Drenthe zijn inmiddels meerdere roedels gevestigd. En in Brabant heeft een wolf de Groote Heide als leefgebied gekozen. Het is een kwestie van tijd voordat hij een geschikte partner vindt, er welpen geboren worden en er een roedel ontstaat. “Ik heb lang gedacht dat die wolf wel weer zou vertrekken, en ik was niet de enige”, zegt Van Ekkendonk. “Maar blijkbaar zijn er hier genoeg geschikte plekken te vinden”.
Makkelijke prooi
Het zijn juist de jonge zwervers die een gevaar vormen voor onbeschermde schapen. Met nog weinig jachtervaring grijpen ze op hun zwerftocht vaak mis op een ree of wild zwijn. Een onbeschermd schaap is dan een makkelijke prooi. Vooral schaapsherders zitten in een moeilijke positie, zegt Van Ekkendonk. “Ik heb collega’s die zeggen dat elke wolf afgeschoten moet worden. Maar dat is in Europa verboden. We moeten dus op zoek naar manieren om onze schapen te beschermen. En dat blijft voor ons niet bij een hoog hek met stroomdraden. Wat het complex maakt is dat wij altijd te gast zijn op grond van opdrachtgevers, waar we niet zomaar hekken kunnen plaatsen. En wat te doen met de hoge kosten?”
Financieel rondbreien
De provincie leent elektrische netten uit in gebieden waar een wolf is gesignaleerd. Ook krijgen schaapsherders subsidie voor bijvoorbeeld wolfwerende rasters en fladderlinten. “Met een goede omheining kun je 90 procent van de wolven buitenhouden”, denkt Van Ekkendonk. “Maar een flexibele omheining, die om de paar dagen verplaatst wordt, is gevoelig voor foutmarges. Als de onderste draad ergens net iets te hoog zit, kruipt de wolf er geheid onderdoor. Dan is al het geld en tijd die je erin hebt gestopt voor niks geweest. Heel frustrerend, ook omdat we met een hogere omheining drie keer zo lang bezig zijn. De grootste zoektocht is hoe we het financieel rondgebreid krijgen”.
"Met een goede omheining kun je 90 procent van de wolven buitenhouden"
Risicogebied
Als lid van de provinciale Adviescommissie Wolven pleit Van Ekkendonk ervoor om heel Brabant als risicogebied aan te wijzen. “We moeten als provincie het voortouw nemen en andere besluiten durven nemen. Wachten op een nieuw Interprovinciaal Wolvenplan duurt te lang. We zien steeds meer wolven op ons afkomen. In plaats van rustig achterover te leunen, moeten we nu voorbereidingen treffen om met de wolf samen te kunnen leven”.