Een wandeling door Sint-Circelrode de meest circulaire gemeente van Brabant
Janke van Dijk
Teler van lisdodden, Helenaveen
De Week van de Circulaire Economie benadrukte wat vele ondernemers al weten. Brabant barst van de circulaire innovatie. Stel dat je wandelt door een Brabantse gemeente die alle adviezen van deze circulaire bedrijven heeft overgenomen. Hoe ziet zo’n wandeling eruit? En nee, dat is geen Utopia. Deze gemeente ligt dichter bij jou in de buurt dan je denkt. Sint Cirkelrode.
Schoonmaken met je schillen Voordat we aan de wandel gaan, genieten we eerst van een ontbijtje met daarbij een lekkere verse jus. Die persten we gisteren, in de lokale supermarkt. Wist je dat de sinaasappelcorner de meest lucratieve vierkante meter van de supermarkt is? Maar waar gaat die berg schillen naartoe? Tijd voor een plan, vond Bas van Wieringen. Hij startte De Peelpioneers, een duurzaam bedrijf op basis van sinaasappelschillen. Peelpioneers gebruikt deze schillen als waardevolle grondstoffen. Bijvoorbeeld voor etherische olie, voedingsvezels en als ingrediënt voor schoonmaakmiddel. De aanvoerlijnen van de locatie in ’s-Hertogenbosch zijn kort: producenten kunnen nu hun grondstof lokaal inkopen, terwijl de teelt van sinaasappels duizenden kilometers verderop gebeurt.
Kunst van je koffiedrab Tijd voor koffie om even echt goed wakker te worden. Die halen we onderweg bij een gezellig koffietentje. In deze supercirculaire gemeente laat de eigenaar van de koffiecorner de drab regelmatig ophalen, zodat de medewerkers van de sociale werkplaats er prachtige lampen van kunnen maken. In ’s-Hertogenbosch doen ze dat al, bij Weener XL. De koffiedrab is voor Marijke Jans grondstof voor kunst. Zij zag de supersnelle afvalcyclus van koffie. “Koffie heeft een grote reststroom: na één keer gebruik is de boon al afval geworden. De kleinschalige keteninzameling betekent een kleine voetprint.” Ben je uitgekeken op je koffiekunst? “Gooi het dan gewoon weg. De zogenoemde Kaffa-stukken worden volledig door de natuur afgebroken.”
Kunst van koffiedrab
Marijke Jans, designer
Repareren in plaats van consumeren We lopen verder na de koffie. Handig dat we dat bakkie net hebben gehaald, want het apparaat thuis is kapot. Next stop: het Repair Café. Natuurlijk heeft Sint-Circelrode er één in elke buurt. Het idee achter Repair Café is dat mensen hun kapotte spullen repareren in plaats van weggooien. Dat helpt bij het verkleinen van de afvalberg. Daarnaast wil Repair Café mensen bewuster maken hoe ze met spullen omgaan. “Brabanders mogen meer circulair denken en doen. Velen gooien te makkelijk weg”, aldus Gerard Rutten van de vestiging in Oss. Hier treffen we veel pensionado’s. “Vrijwilligers zijn van verschillende disciplines: een juwelier, klokkenmaker, kleermaker, fietsenmaker en technische monteurs.”
Kinderen leren repareren We wensen de pensionado’s een prettige werkdag en zetten koers naar de jonge uitvinders in de lokale Ontdekfabriek. Hier zijn kinderen bezig iets moois te maken van afgedankte materialen. Chris Voets runt de vestiging in Eindhoven. “Hier kunnen kinderen hun technische en creatieve vaardigheden ontdekken. Talenten die op school vaak verborgen blijven.” In de Ontdekfabriek is het thema duurzaamheid verweven in alle lesprogramma’s van De Uitvinders, het programma voor basisscholen. De Circelrodense basisscholen hebben het lesprogramma natuurlijk allang in huis.
De minst vervuilende oplossing Vlakbij de Maakplaats ligt op het bedrijventerrein van Sint-Circelrode een atelier. Een tiental vrouwen maakt hier hele toffe spullen van afgedankte werkkleding zoals sporttassen, laptoptassen en vlaggenlijnen. “Refurbishing is de minst vervuilende oplossing binnen de zwaar vervuilende textielindustrie”, weet Jolijn Creutzberg van Vanhulley. Het atelier hier volgt het voorbeeld in Goirle, waar Vanhulley een samenwerking aanging met bedrijfskledingproducent HAVEP. De vrouwen, veelal met een migratieachtergrond, volgen een leer-werktraject. “Zo komen ze in het werkritme, krijgen ze een netwerk en vooral: zelfvertrouwen. Inmiddels lopen er afspraken met andere gemeenten.”
Frietje Precies Honger gekregen? Laten we een Frietje Precies halen op de hoek! Met dit unieke frietje gaan zowel bodem als boer erop vooruit. Boer Jacob van den Borne uit Reusel is de eigenaar van Frietje Precies en legt uit waarom dit frietje zo populair is. Het draait daarbij om de precisieteelt van de aardappel: “Sensortechnologie en robotica brengen heel precies de staat en behoeften van de akker en de gewassen in kaart. Zo kun je elke afzonderlijke plant exact dát geven wat die op dat moment nodig heeft. Daardoor daalt het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en water, en is het gebruik van kunstmest zelfs niet meer nodig. Tegelijkertijd verbeteren de oogsten en kwaliteit van de bodem.”
Jolijn Creutzberg
Vanhulley
Plant om op te bouwen Na de lunch is het tijd om de laarzen aan te trekken en richting het mooie agrarische buitengebied van Sint-Circelrode te gaan. We bewonderen de slootkanten vol lisdoddes. Die worden gebruikt voor de bouw van huizen in deze mooie gemeente. “Heel Nederland schreeuwt om huizen en de vraag naar duurzaam bouwen wordt steeds groter”, vertelt lisdoddeagragriër Janke van Dijk. “De lisdodde is niet alleen goed te gebruiken als isolatiemateriaal, het zuivert ook het water waarin het gekweekt wordt.” In Sint-Circelrode telen ze het gewas dan ook in rioolwaterzuiveringsinstallaties.
Kringloop-bijenkorf We sluiten de dag af met een rondje Kringloop. Maar dan wel een hele mooie! De Circelrodenaren verkopen hun tweedehandsspullen in warenhuizen, waar Stichting de Kringloper in Roosendaal, Bergen op Zoom, Steenbergen en Etten-Leur de inspiratie was. “De Bijenkorf is er niks bij”, volgens Robbert van Walsum, directeur van Stichting De Kringloper in Roosendaal. “Iedereen is welkom om bij ons te werken. De jobcoaches van De Kringloper zorgen voor een passende begeleiding, waarbij groei en participatie voorop staan. Aan gemeenten bieden we oplossingen voor sociaal-maatschappelijke problemen.”
Op weg naar buiten treffen we een ideeënbus met bruikbare recycle-tips en voorbeelden. Een mooie komt van Annie van Genugten van Maakplaats en Repair Café in Uden. “ReTuna in Zweden is het allereerste recycling winkelcentrum ter wereld. Hier breng je spullen, in plaats van dat je iets koopt. Hoe mooi zou het zijn als we zoiets in Brabant ontwikkelen?”
Afgedankte werkkleding wordt modeaccessoire. Kinderen kennen het belang van repareren. Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt vinden een nuttige dagbesteding. Afval van koffie en sinaasappels is een waardevolle grondstof. Bouwen doe je met planten. Niks Utopia. Deze Brabantse ondernemers laten dagelijks zien dat het kan.