Klimaatproof
We werken aan een klimaatadaptief Brabant met veilig, schoon en voldoende water en een vitale bodem. Zo worden we klimaatproof met een veerkrachtig water en bodemsysteem dat bestand is tegen extremen.
Regionaal water- en bodemprogramma
Afgelopen december is het regionaal water- en bodemprogramma goedgekeurd door Provinciale Staten. Een heel belangrijk moment. De problematiek van water en droogte in Brabant is daarmee glashelder, evenals de te behalen doelen en de aanpak om die te bereiken. We brengen voor deze editie dit veel omvattende onderwerp terug tot 5 overzichtelijke thema’s:
- Voldoende water
- Schoon water
- Veilig water
- Vitale bodem
- Klimaatadaptatie
Voldoende water
In Nederland zijn we gewend om altijd genoeg water te hebben. Het wordt echter steeds meer duidelijk dat we ook last hebben van te weinig water. Op korte termijn levert droogte problemen op voor de scheepvaart, de landbouw en natuur. Op lange termijn kan verdroging zorgen voor problemen voor de leefomgeving en gezondheid, de drinkwatervoorziening, industrie en de mobiliteit. Zowel in het oppervlaktewater als in het grondwater nemen de hoeveelheden en voorraden af.
Op korte termijn is er veel schommeling, maar op de langere termijn is de trend dat er een structureel watertekort is. Bovendien verwachten we dat door klimatologische veranderingen vaker droogte zal optreden. Om de grondwatervoorraden te voeden moet er minder water worden onttrokken en meer water worden aangevuld. Er valt in Brabant genoeg regen om het ondiepe grondwater te voeden, als tenminste het water- en bodemsysteem wordt ingericht op het vasthouden van water.
Schoon water
Schoon water is niet langer vanzelfsprekend. Lokaal zitten er meer meststoffen en zware metalen in het ondiepe grondwater dan toegestaan. Ook de diversiteit en concentraties van ongewenste stoffen nemen toe. Het diepe grondwater is nog steeds schoon, maar die kwaliteit staat in toenemende mate onder druk door een toenemende activiteit in diepe bodemlagen. Klimaatverandering zorgt voor een extra urgentie, omdat waterkwaliteit beïnvloed wordt door droogte, extreme neerslag, watertemperatuur en extra gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Veilig water
Er zijn in onze provincie nu geen acute veiligheidsrisico’s, maar dat moet ook zo blijven. In 2017 zijn de wettelijke overstromingsnormen voor de primaire waterkeringen langs de rivieren aangescherpt. Mede vanwege de toegenomen aantallen inwoners en economische waarde achter de rivierdijken. Dat is een forse opgave in het rivierengebied tot 2050, met een grote ruimtelijke impact. De verwachting is dat de rivieren en beken in extreme situaties meer water te verwerken krijgen, waardoor de pieken in hoogwaterafvoer van de rivieren en beken hoger worden.
Verdere stijging van de zeespiegel bemoeilijkt de rivierafvoer. Keringen hebben veel impact op de omgevingskwaliteit. De provincie Brabant heeft de ambitie om waterveiligheidsopgaven (dijkversterking, rivierverruiming) te verbinden met andere ruimtelijke opgaven. Dit wordt steeds belangrijker, omdat het ruimtegebruik in Brabant intensiever wordt.
Een vitale bodem
Een vitale bodem is de basis voor voldoende en schoon water, een goed ecosysteem, meer biodiversiteit en voedselzekerheid. De vitaliteit van de bodem is door intensief agrarisch gebruik sluipenderwijs afgenomen. De sponswerking voor water en mineralen is verminderd, waardoor normen voor waterkwaliteit en ecologische doelen voor water- en landnatuur niet worden gehaald. Een niet-vitale bodem kan ook tot economische schade voor de agrarische sector leiden.
Ook is er sprake van een achteruitgang van de vitaliteit van de bos- en natuurbodem. Dit heeft geleid tot een afname van de soortenrijkdom. De vitaliteit en kwaliteit van de bossen en heiden, vooral op de armere zandgronden, staan onder grote druk. Duurzaam bodembeheer vraagt om een lange termijn-aanpak. Dat komt door de traagheid waarmee het bodem-systeem reageert en door veranderingen die niet meteen zichtbaar zijn.
Klimaatadaptatie
Tijdig vooruitlopen op een veranderend klimaat is essentieel voor vrijwel al onze provinciale opgaven: wonen en werken, natuur en biodiversiteit, de energietransitie, mobiliteit, landbouw en voedsel, en een concurrerende en duurzame economie. Het doel is dat Brabant uiterlijk in 2050 klimaatproof is. Dat Brabant een goed beeld heeft van de mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor de leefomgeving. Dat bewuste afwegingen zijn gemaakt tussen mogelijke gevolgen, kansen en oplossingsrichtingen. Dat hierop afdoende is gehandeld door overheden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en burgers. En dat de maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering zijn geminimaliseerd en op een acceptabel niveau liggen.