50 JAAR

PROVINCIEHUIS

Bestuurders

aan het woord

Door Tilly van Ufffelen en Jan van Gompel

INA ADEMA


Het is maandag 27 september, 07:15 uur. De vroege ochtend is niet haar favoriete tijdstip. Toch ontvangt commissaris van de Koning Ina Adema die ochtend een aantal Brabanders voor een bijzonder ontbijt. De Brabant Breakfast. Op de 23e etage van het provinciehuis, net vóór de zonsopkomst van 07:23 uur. Het ontbijt is bedoeld om meningen bij elkaar te brengen over het provinciehuis onder het genot van een smakelijk doch eenvoudig ontbijt. Broodjes, jus d’orange, koffie en thee. Twee journalisten, een fotograaf en een videoman registreren de uitspraken van alle aanwezigen. Op deze, en twee andere pagina’s van de special, de verhalen van bestuurders, bewoners, buurtbewoners en bouwers. Over hún provinciehuis.

YVO KORTMANN

De Toren van Opa


‘Stan Kortmann had zes kinderen, ik ben een van zijn drie zonen. Mijn vader was commissaris van de Koningin toen dit gebouw werd neergezet. Als kinderen van de commissaris mochten wij een keer in de bouwlift mee naar boven, ‘zwabberend’ in de wind. De architect Maaskant was erbij en liet ons in een liftschacht honderd meter naar beneden kijken. Niet echt een leuke ervaring.

Kritiek


Er is buitengewoon veel kritiek geweest op dit gebouw. Die kritiek werd deels aan mijn vader gekoppeld. Mijn vader was een aristocratische man met een ‘autoritaire’ uitstraling en kon moeilijk met de pers omgaan. Hem werd verweten dat hij een ‘autoritair gebouw’ gecreëerd had.

Maar het was geen creatie van mijn vader, het was het ontwerp van Maaskant. Mijn vaders voorkeur was een nieuw provinciehuis in de binnenstad van Den Bosch, maar dat is niet doorgegaan omdat de kathedraal van de Sint-Jan de skyline van de stad moest blijven bepalen, wat ik wel begrijp.

"... dat deed hem veel verdriet en pijn."

Boek


Ik werk aan een boek over mijn vader, mede op verzoek van Wim van de Donk, de vorige commissaris van de Koning. Mijn ouders hebben geen archief bijgehouden, maar er zijn wel dozen vol krantenartikelen, documenten en herinneringen. Ook heb ik alle agenda’s van mijn vader vanaf 1932. Nu het gebouw vijftig jaar bestaat heb ik de agenda’s uit die tijd doorgenomen. Daaruit blijkt ook dat er destijds veel kritiek was op het gebouw én op mijn vader. In 1971, het jaar van de opening, is mijn vader vijf of zes maanden uit roulatie geweest. Een burn-out heet dat nu. In die tijd speelde er meer wat mijn vader raakte, zoals de teloorgang van de katholieke kerk. Mijn vader was een bijzonder gelovig man en dat deed hem veel verdriet en pijn. Maar ook die felle kritieken hebben ongetwijfeld een rol in gespeeld.

De Toren van Opa


‘De Erectie van Kortmann’, werd het provinciehuis spottend genoemd. In mijn gezin heet het ‘de Toren van Opa’. Als we er met de kinderen langsreden en de kinderen ‘de Toren van Opa’ zagen riepen ze: ‘Nu krijgen we een snoepje’. Onze kleinkinderen doen nu hetzelfde. Tussen alle spullen van mijn vader zat ook een zilveren schepje. Dat heeft hij gekregen op 17 juni 1968 als symbool voor ‘het laatste schepje beton van de toren’.

In de agenda van mijn vader staat op die dag: ‘Vlag in top nieuwbouw’.

De kritiek op het gebouw is inmiddels verstomd. De architectuur, zowel binnen als buiten, wordt erkend. Bouwen in beton was heel bijzonder destijds en toen het gebouw eenmaal stond, heeft het 25 jaar niets aan onderhoud gekost.‘

LAMBERT VERHEIJEN

‘Mijn waardering voor het gebouw is omgeslagen’


Afgelopen zomer kwam Lambert Verheijen terug op vertrouwd terrein, het provinciehuis. Dit keer als formateur voor het huidige college van GS. Als gedeputeerde Natuur Water en Milieu heeft hij 13 jaar op het provinciehuis doorgebracht, en daarvoor nog als Statenlid. Hij is dus zeker een kenner van het gebouw.

Netwerk


Lambert is met pensioen: ‘Het bevalt goed, maar je moet een ander ritme opbouwen en je eigen agenda beheren. Dat is wennen na 30 jaar met secretaresses en zo gewerkt te hebben. Ik heb nu een klusje voor het IPO, de Adviescommissie verdeling Europese GOB-gelden.

En ik ben commissaris bij het wetenschappelijk drinkwaterlaboratorium van de drinkwaterbedrijven KWR in Nieuwegein. Zo kom ik weer oude bekenden tegen… het netwerk functioneert nog!’

Afstand


‘Ik woon niet meer in Brabant, dus de afstand wordt wat groter. Ik volg Brabant digitaal, maar het ED of BD heb ik niet meer, ik krijg vooral Gelderse informatie en kom dus wat op afstand. Dat ik in juni de formatie voor het college nog ondersteunde kon op basis van actuele dossierkennis, dat wordt moeilijker als dat over 2 jaar nog eens moet. Je mist dan echt de pointe'.

Lambert over zijn bestuursperiode:

‘Ik was Statenlid van maart ‘87 tot september ‘92. Toen ben ik overgestapt naar GS in de vacature milieu, want Rein Welschen vertrok als burgemeester naar Eindhoven. Zo ben ik van ‘92 tot januari 2005 gedeputeerde geweest, ruim 12 jaar.’

Regentesk


‘Als PvdA-fractie in de Staten hadden wij best kritiek op de wat regenteske houding van het colleges van GS, en dat hing samen met de statuur van het gebouw, het komt heel dominant over. Dat gebouw moest een provincie neerzetten die toen sterk in ontwikkeling was, steeds groter, met meer taken. Maar ik ben helemaal omgeslagen in die waardering. Als dagelijks bestuurder ga je erg van het gebouw genieten. Het biedt zoveel mogelijkheden om te werken, overleggen, mensen ontvangen. Dat is in de loop van de tijd steeds sterker geworden, met de bijdragen van verschillende commissarissen, het provincie echt als burgerhuis. Met open dagen, verkiezingen, heel veel conferenties waarop we mensen gastvrij ontvingen, die we een plek gaven op het provinciehuis.’

Journalisten


‘En daarbij: in die tijd hadden we die beveiligingsmaatregelen nog niet'.

'De journalisten liepen gewoon op of zelfs ín de kamer'.

'Dat hebben we ook wel meegemaakt, dat ze stonden te luistervinken bij de kamer van GS. Of een boze autosloper die verhaal kwam halen, en de bodes mij een veilige route via de achterdeur naar huis gaven. Omdat we handhavend hadden opgetreden tegen zijn bedrijf.’

Vergaderingen

‘Ik heb vier zoons. Op enig moment besloot ik om dinsdagavond als trainer op de voetbalvereniging voor de kinderen mee te doen. Dan moest ik om half 7 op het veld staan want het team stonden op mij te wachten! Dus moest ik soms eerder vergaderingen verlaten, ook wel eens stevige bestuurlijke vergaderingen. Dat was ook wel een ding in het provinciehuis ja!'

‘En in ‘92 was er het boerenprotest tegen het Streekplan met gedeputeerde Nellie Jacobs op ruimtelijke ordening. Ook toen al kwamen er duizenden boeren met tractoren, die misschien wat kleiner waren dan vandaag de dag, maar toch ook indruk maakten!’

NICO HEIJMANS

Oh provinciehuis, wat ben je mooi!


Nico Heijmans is geboren en getogen in Rosmalen en woont tegenwoordig in ‘s-Hertogenbosch. Hij is 64 jaar en meer dan 20 jaar lid van provinciale Staten voor de SP, en daarmee de nestor onder de Statenleden. In het dagelijks leven is hij scholingsmedewerker bij de SP. Hij vertelt: ‘Mijn eerste kennismaking met het provinciehuis was begin jaren ’80, toen heb ik via het uitzendbureau voor de intendance, tegenwoordig de facilitaire dienst, gewerkt. Onze taak was met 3, 4 mensen het provinciehuis te versieren voor een personeelsfeest. De hele Bois le Duc zaal en de hal, op steigers, 5 weken lang, 5 dagen per week. Ik weet nog dat ik dat een enorme luxe vond.’

Rangen en standen


‘Ook is me bijgebleven dat één van mijn uitzendcollega’s de interne post moest bezorgen. Hij kwam huilend terug, zo voelde hij zich behandeld door een aantal ambtenaren, ze deden net of hij niet bestond. Het provinciehuis was echt een wereld van rangen en standen. Als je dat nou zou meemaken, zou er schande van gesproken worden.’

‘Zelf maakte ik het mee dat ze tegen mij als gewone arbeider in het provinciehuis geen goedendag of hallo terugzeiden! Nu is alleen die ene stoel in de collegekamer nog hoger dan de ander… die van de commissaris. De tijden zijn gelukkig veranderd.’

Beveiliging


‘Verder herinner ik me nog dat de buschauffeurs kwamen protesteren, en de gedeputeerde niet naar buiten durfde omdat er dreigende telefoontjes waren binnen gekomen, dat was zo rond 2001. Ik heb nog meegemaakt dat er niks aan beveiliging was, je kon zó de lift in naar de 23e. Die beveiliging is gekomen 1 of 2 jaar na de moord op Pim Fortuyn. Toen werden ook provinciehuizen beveiligd. Als het aan de commissaris toen had gelegen, Hanja Maij-Weggen, hadden we toen toegang met irisscans gehad. Meer beveiliging maakt je ook belangrijker hè’, lacht Nico. ‘We hebben ook nog eens echte varkens op het plein gehad, eind jaren ‘90, dat hadden we als SP georganiseerd. Ook toen was er al sprake van een gigantisch mestoverschot.’

"...dreigende telefoontjes waren binnen gekomen."

Gastvrij gebouw

‘Ik heb altijd heel veel waardering voor het gebouw gehad. Zo wordt het niet door alle mensen ervaren, maar ik zie het als een gastvrij provinciehuis. Het is een open gebouw, terwijl het - door de ligging en uitstraling – toch een ivoren toren lijkt. Maar mijn persoonlijke ervaring is dat het een bijzonder open en gastvrij gebouw is. Ook met die koffiebalie erbij, de wil is er de afstand tussen provincie en volk klein te houden. De bedoeling is zeker het een toegankelijk gebouw te maken. En ik heb het altijd esthetisch een mooi gebouw gevonden, zowel van binnen als van buiten.’

Nico:

‘Nou, in de echte oude statenzaal in de Verwerstraat heb ik ook lang gezeten, als raadslid in ‘s-Hertogenbosch. Een mooie historische zaal. Zo heeft Middelburg ook een fantastisch mooi historisch provinciehuis… dat is prachtig, maar zo’n gebouw met een moderne uitstraling als in Brabant is óók mooi. Het is ook een fantastische markering als je langs die A2 op ‘s-Hertogenbosch afkomt. Mijn dochter zingt altijd in de auto ‘oh provinciehuis wat ben je mooi!’

image

ETAGE OMLAAG

image

ETAGE OMHOOG

50 JAAR PROVINCIEHUIS

Deel op social media