Tegen de stroom in, met het hoofd boven water
Wat doe je als je als boer moet wijken voor het water? In de Overdiepse Polder in Waspik bedachten de boeren zelf het antwoord: niet verdwijnen, maar verplaatsen. Om ruimte te maken voor tijdelijke waterberging bij extreem hoogwater kwamen zij met het plan om hun boerderijen te verplaatsen naar kunstmatig aangelegde terpen. Hoog en droog, maar mét behoud van hun woning en bedrijf.
Het idee ontstond zo’n twintig jaar geleden onder de kastanjeboom in de tuin van Nol Hooijmaijers en zijn buurman Sjaak Broekmans. Het groeide uit tot een uniek voorbeeld van boerenverstand, daadkracht en samenwerking. Geert Hooijmaijers nam het bedrijf van zijn ouders over en woont nu met zijn gezin op één van de acht terpen.
Van bedreiging naar kans
Geert woont en werkt op een van de acht verhoogde woon- en werkheuvels in de Overdiepse Polder, tussen de Nieuwe Maas en het Oude Maasje. Het gebied werd door het Rijk aangewezen als waterbergingsgebied binnen het landelijke programma ‘Ruimte voor de Rivier’. Geert zag hoe zijn vader Nol en buurman Sjaak de handen ineensloegen. Met andere boeren uit de polder vormden ze de Belangenvereniging Overdiepse Polder om een alternatief plan te bedenken. Boerderijen zouden niet verdwijnen, maar verplaatst worden naar terpen. Zo bleef het land in productie én ontstond er ruimte voor tijdelijke overstroming. “Ze hebben van een bedreiging een kans gemaakt,” zegt Geert trots.
Waterschap Brabantse Delta was verantwoordelijk voor de uitvoering van het project, waaronder de aanleg van de terpen en inrichting van het gebied. De provincie Noord-Brabant speelde via het Ontwikkelbedrijf een belangrijke rol in de gebiedsontwikkeling: zij hielp met grondaankopen, risicodekking en maatwerkoplossingen voor de ondernemers. Zo ontstond een uniek samenspel tussen overheid en bewonersinitiatief.
“Door terpen aan te leggen, maakten we van een bedreiging een kans.”
Weerbarstige praktijk
Het idee was krachtig, maar de praktijk weerbarstig. “Mijn vader en Sjaak hebben zich jarenlang keihard ingezet, maar kregen hier niet de goede erkenning voor,” vertelt Geert. “In onze beleving telde het individuele belang van waterschap en overheid zwaarder dan het belang van ons als bewoners.”
De uitvoering van het project startte in 2009. Acht terpen verrezen in het landschap. Acht boeren konden blijven, onder wie Geert en zijn familie. Voor de andere helft van de zestien agrariërs was geen plek meer. Sommigen gingen elders verder, anderen stopten met het agrarisch bedrijf.
Impact
De overgang naar de terpen had dus forse impact. In een proces met verschillende belangen en beperkte ruimte is dat helaas niet altijd te voorkomen. Maar de inspanningen waren niet voor niets. “Twee keer is het spannend geweest, toen het echt hard regende. Ik herinner me de overstromingen in Limburg nog goed. Maar verder? We zitten hier gewoon veilig,” zegt Geert vol vertrouwen.
Het project kreeg internationale belangstelling. Delegaties uit Japan, de VS en andere landen kwamen kijken hoe hier natuur, landbouw en waterveiligheid hand in hand gaan. “Mijn vader gaf soms wel drie excursies per week.”
“Soms liep de regelgeving voor op de praktijk, maar we hebben er iets moois van gemaakt.”
Bouwen met toekomstvisie
De Provincie Noord-Brabant speelde een actieve rol, onder andere via het Ontwikkelbedrijf. Door risico’s af te dekken, gronden te verwerven en ruimte te bieden voor maatwerk, werd het voor boeren mogelijk om de overstap te maken. Dat betekende ook: bouwen met (agrarische) toekomstvisie. “We moesten investeren in dierenwelzijn en duurzaamheid,” zegt Geert. “Soms liep de regelgeving voor op de praktijk, maar we hebben er iets moois van gemaakt.”
Stevig fundament
Wat blijft, is het land. En de liefde ervoor. Geert: “Ik ben geboren in deze polder, ik woon en werk hier, heb hier mijn familie en goede vrienden. Dit is mijn plek.” Zijn moeder helpt nog altijd elke week met de kalfjes. En vader Nol komt nog elke middag even langs op de boerderij. “Hij heeft gevochten voor iets waar wij nog steeds elke dag op bouwen.”
En als Geert om zich heen kijkt, is hij hoopvol. “Ondanks het uitdagende proces en de stroeve communicatie vanuit de overheid, zijn we samen met de ondernemers tot een oplossing gekomen. Mensen praten weer met elkaar, helpen elkaar. En wie weet staat de volgende generatie hier op, met frisse energie. Dan is wat wij hier samen hebben opgebouwd een stevig fundament gebleken.”
Deel deze pagina via