KLOOSTERPAD

Wandelen langs levende kloosterordes


Wandelen langs kloosters, overnachten in een gastencel en deelnemen aan het leven binnen de kloostermuren. Dat is het idee dat de provincie Noord-Brabant wil uitwerken om het kloostererfgoed in Brabant te ontsluiten voor het publiek. Door verschillende, ‘levende’ kloosters in Midden- en Oost-Brabant aan elkaar te knopen met een wandellus. ‘Ons kloosterpad’ is de naam van de 300 km lange route die door Den Bosch, Heeswijk, Uden, Megen, Velp, Sint Agatha, Boxmeer, Handel, Aarle Rixtel, Eindhoven, Vessem, Oirschot, Berkel Enschot, Biezenmortel en Vught loopt. De route is dus al uitgestippeld, maar voordat deze kan uitgerold worden, moeten er nog een paar stappen genomen worden. Dat doen we in samenwerking met andere partijen: klooster orden en congregaties, Visit Brabant, erfgoed Brabant, gemeenten, het Nederlands genootschap van Sint-Jacob en vele anderen.

Door: Martine Vanaken


Het idee van een kloosterpad in Brabant ontstond enige tijd geleden. Het idee van een wandelpad langs kloosters an sich is niet nieuw. “Wat wel nieuw is, is dat we dit pad willen ontwikkelen in samenwerking met meerdere kloostercommuniteiten. Dat proces loopt nu”, vertelt Jasper van Deurzen, een van de initiatiefnemers van ‘Ons kloosterpad’. “Wij willen mensen de gelegenheid bieden om kennis te maken met het kloosterleven. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat er ook een meerwaarde is voor de kloostergemeenschappen. Zij dragen de route. Zonder draagvlak bij de communiteiten zal de route nooit duurzaam in stand kunnen blijven. Elke communiteit verschilt van de anderen. Dat betekent dat per klooster passend naar mogelijkheden gekeken moet worden, met respect voor het religieuze leven.”

Door verschillende, ‘levende’ kloosters in Midden- en Oost-Brabant aan elkaar te knopen met een wandellus, wil de provincie het kloostererfgoed in Brabant ontsluiten voor een breed publiek. “Het lijkt alsof wandelen aan een revival bezig is en ook het pelgrimeren wordt terug populairder. Met ‘Ons kloosterpad’ richten we ons dan ook op verschillende doelgroepen. Van recreatieve wandelaars of mensen die meerdaagse wandelingen willen doen tot jongeren die op zoek zijn naar reflectie, mensen die een sabbatical nemen, ouders die met één kind op pad gaan of pelgrims die zich willen voorbereiden op hun tocht." ‘Ons kloosterpad’ speelt in op de behoeftes van deze doelgroepen én draagt bij aan het behoud van kloostererfgoed in Brabant.


Het is de bedoeling om doelgroepen op verschillende manieren te bereiken. Bijvoorbeeld via de nog te ontwikkelen website ‘Brabantse kloosters’ en via Visit Brabant, de marketingorganisatie van de Brabantse Vrijetijdseconomie, gefaciliteerd door de provincie Noord-Brabant.

Twee studenten zijn bezig een concept voor jongeren uit te werken in relatie tot het kloosterpad. Het ziet er veelbelovend uit. Hun werk is te volgen op het blog: afstuderengruts.basvennix.nl.

Van bewegwijzering tot beheer

Een wandelroute uitstippelen: het lijkt simpel, maar er komt heel wat bij kijken. Uiteraard een bewegwijzering, een beeldmerk en een boekje waarin de route beschreven staat, inclusief ondersteunende verhalen. “De verschillende etappes kunnen dan bijvoorbeeld een naam krijgen die gerelateerd is aan die verhalen, zoals Witte Pater, Armebroeder, Ziekenzuster…”, vertelt Jasper.


Bij wijze van oefening lieten de initiatiefnemers eind vorig jaar enkele etappes al opmaken als wandelkaart. Wie aanwezig was op de kloosterinspiratiedag op 29 november vorig jaar, kreeg na afloop een tas gevuld met kloosterproducten met onder andere een van de wandelkaartjes. “We horen graag wat mensen vinden van de wandelkaart. Wat is goed? Wat kan nog verbeterd worden?”, vraagt Jasper.


Zo’n wandelrouteroute moet ook beheerd en onderhouden worden. “Hiervoor gaan we in overleg met het Nederlands Genootschap voor Santiago en Visit Brabant die in deze provincie het knooppuntennetwerk beheert. Zij hebben heel wat ervaring met het opzetten en onderhouden van wandelroutes.” Gedacht wordt aan een netwerk van vrijwilligers om de route van ‘Ons kloosterpad’ te onderhouden.

Als je de route van ‘Ons Kloosterpad’ op een kaart ziet, doet deze je misschien denken aan de Walk of Wisdom: een wandelroute rondom Nijmegen in de vorm van een vliegende vogel. Maar uniek aan het kloosterpad in Brabant is dat je meerdere kloosters aandoet met levende communiteiten. Dus kloostergebouwen waar nog kloosterleven is.

Het kloosterleven beleven...

‘Ons kloosterpad’ is geen geheel nieuw concept. Qua vorm is het kloosterpad zelfs vergelijkbaar met de Walk of Wisdom, een wandelroute rondom Nijmegen die ‘Ons kloosterpad’ zelfs kruist in de etappe Megen-Velp. “We moeten niet het warm water opnieuw uitvinden, maar er wel voor zorgen dat we ‘Ons kloosterpad’ differentiëren ten opzichte van de vele bestaande wandelroutes in en rond Brabant”, vertelt Jasper. "Dat kan door extra beleving aan de route toe te voegen.


Belangrijk onderdeel van de route zijn de overnachtingsmogelijkheden. Deze moeten bijdragen aan de hele beleving van het kloosterpad. “Mooi is natuurlijk als je kunt overnachten in een echt klooster, maar we moeten zeker ook kijken naar andere mogelijkheden. We laten ons daarbij inspireren door buitenlandse ervaringen die onder andere aangedragen worden door het Santiagogenootschap.”

...in harmonie met de kloosterlingen

De initiatiefnemers streven naar maximale mogelijkheden om het kloosterleven mee te maken. Vanuit die gedachte zou het dus mooi zijn als wandelaars kunnen overnachten in kloosters langs de route. Maar daarbij moet ook rekening gehouden worden met het leven en het dagritme van de kloosterlingen. Het kloosterpad mag geen belasting gaan vormen voor de bestaande kloostercommuniteiten. “Dat is best wel een uitdaging”, vertelt Jasper. “Het ontvangen van gasten vergt een inspanning van de kloostergemeenschappen." En dat gaat verder dan het aanbieden van faciliteiten zoals een gastenkamer: “Als gasten overnachten in een klooster, dan hebben ze daar ook een bepaald verwachtingspatroon bij. Zij willen contact maken met de kloostercommuniteit en deelnemen aan het leven tussen de kloostermuren”, legt Jasper uit.


Wil een kloostergemeenschap gasten ontvangen, dan moeten ze dus niet alleen nagaan of ze slaapplaatsen beschikbaar hebben, maar ook of ze een gastenbroeder of –zuster kunnen vrijmaken, hoe de gastenontvangst in hun dagorde past en op welke momenten het voor de gemeenschap past én niet past om gasten te ontvangen. “Per klooster zal daarom in overleg met de kloostercommuniteit gekeken worden wat mogelijk is. De overnachtingsmogelijkheden en de mate waarin wandelaars kunnen deelnemen aan het kloosterleven zullen dus van plek tot plek verschillen. We streven ernaar om het aanbod zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen.”

Overnachting buiten het klooster

De beschikbaarheid van overnachtingsplaatsen in kloosters is beperkt. En er zijn ook wandelaars die juist niet in een klooster willen overnachten. Overnachting buiten het klooster maakt daarom ook integraal onderdeel uit van het concept van ‘Ons kloosterpad’: “Er komt een lijst met overnachtingsadressen. Deze zal worden opgenomen in het routeboek", legt Jasper uit. "In eerste instantie denken we dan aan hotels, B&B’s en andere reguliere adressen. Maar er wordt ook gekeken naar initiatieven zoals Vriendenopdefiets, Pelgrims voor Pelgrims, tiny houses, refugio’s in kerken - zoals in Friesland - en champing, waarbij je kampeert in een kerk, een initiatief dat in het Verenigd Koninkrijk is opgestart door The Churches Conservation Trust. Voor de route kunnen daarnaast verschillende arrangementen ontwikkeld worden. Denk bijvoorbeeld aan boekingsarrangementen, vervoersarrangementen, zakelijke arrangementen of groeparrangementen. Deze ideeën moeten we nog verder uitwerken.”

Wandel nu al virtueel door enkele kloosters

In de provincie Noord-Brabant zijn er een aantal kloosters met waardevolle interieurs. Maar interieurs zijn moeilijk toegankelijk voor een breder publiek. Daarnaast zullen een aantal van hen verdwijnen door het verhuizen van kloostergemeenschappen. Daarom heeft het BHIC aan de hand van 360 graden fototechnieken enkele interieurs vastgelegd. Het doel is om ze op die manier te bewaren en toegankelijk te maken voor beleving en toerisme.


Tot dusver zijn er drie kloosters in beeld gebracht waar je al binnen kan kijken:


Wilt u actief bijdragen aan de route, bijvoorbeeld met uw kloosterorde, Bed&Breakfast of hotel?


Neem dan contact op met Jasper van Deurzen via info@jaspervandeurzen.nl of 06-53948229.