KLOOSTERWAARDEN

LANDPARK ASSISIË, VINDPLAATS VOOR
SOCIALE INNOVATIE


Mogelijkheden van een
tussenruimte in een tussentijd

Huize Assisië in Biezenmortel/Udenhout was het eerste katholieke ‘gesticht voor geesteszwakke jongens’ in Nederland. In 1904 bouwden de Broeders Penitenten ‘Huize Assisië’ onder invloed van veranderingen in de zorg en de samenleving. Vanuit hun religieus engagement ontwikkelden de broeders werkenderwijs een nieuwe zelfvoorzienende vorm van zorg en samenleven voor deze groep kwetsbare burgers. Landpark Assisië heet het, na het vertrek van de Broeders Penitenten. Er leven nu zo’n 250 mensen met een verstandelijke beperking. Zorgorganisatie Prisma, huidige eigenaar van deze bijzondere buitenplaats, moet ook nu anticiperen op veranderingen in de zorg en de samenleving en laat zich voor het antwoord op deze uitdagingen inspireren door haar eigen ontstaansgeschiedenis.

Door: Michael Kolen

Geschiedenis biedt eerste hulp bij de uitdagingen van vandaag

De rijksmonumenten op het terrein, de kapel, het voormalige hoofdgebouw, de boerderij, de oude werkplaatsen en de eerste school voor Bijzonder Lager Onderwijs in Nederland, vormen een uniek religieus erfgoedensemble. Landpark Assisië is daarmee een ‘ordoïde’ plek; het biedt een tastbare herinnering aan de manier waarop de broeders vanuit hun religieus engagement de zorg vorm gaven, passend bij de verzuilde samenleving van toen. Aan andere gebouwen op het terrein is nog altijd zichtbaar hoe na de broeders de leken vanuit hun professioneel engagement de verzorgingsstaat gestalte gaven.


Als moderne zorgorganisatie staat Prisma voor de opgave om de transformatie naar een zogenaamde participatiesamenleving te realiseren. Bij het zoeken naar een antwoord op deze vraag laat Prisma zich mede inspireren door het immaterieel religieus erfgoed van de Broeders Penitenten. Liminaliteit is daarbij een van de kernbegrippen.


Liminaliteit: samen leven in een tussenruimte aan de rand van de samenleving

De Broeders Penitenten engageren zich aan het begin van de 20ste eeuw met het lot van ‘hen die er niet bij horen’ en creëren aan de rand van de samenleving een ‘tussenruimte’ in de vorm van Huize Assisië. Daar gaan zij samenleven met mensen met een verstandelijke beperking. Samen met bewoners ontwikkelen de broeders een communitas: een eigen gemeenschap, waarbinnen alternatieve structuren van samenleven - ten opzichte van de dan geldende dominante structuren - zichtbaar worden. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op deze bijzondere buitenplaats het samenleven naar eigen vermogen mee realiseren.

Inmiddels heeft de geschiedenis ook de negatieve impact van deze ‘permanente liminaliteit’ laten zien, zoals subtiele vormen van uitsluiting. Een permanente liminaliteit die in de moderne verzorgingsstaat nog lange tijd werd voortgezet en zelfs in de huidige, op inclusie gerichte zorg nog altijd op de loer ligt.

Wat is liminaliteit?

Liminaliteit komt van het Latijnse woord ‘limen’ (grens) en betekent zoveel als ‘tussenruimte’.


Liminaliteit staat enerzijds voor ‘het er niet meer bij horen’ en anderzijds voor ‘een potentieel aan vernieuwing’

Michael Kolen

Transitiearena: vindplaats voor sociale innovatie

Tegelijk bieden liminele plekken de kans om nieuwe vormen van zorg en samenleven te ontwikkelen door middel van experiment en reflectie. Landpark Assisië kan zo’n plek te zijn. Maar kan en wil dat niet alleen realiseren. Hiervoor is een groter netwerk nodig: individuen, bedrijven, organisaties en overheden die zich voor kortere of langere tijd engageren rondom actuele vraagstukken. Zoals de vraag hoe we het samenleven van mensen die hun leven lang afhankelijk zijn van zorg, in een participatiesamenleving kunnen borgen. Prisma werkt daarvoor samen met lokale overheden, onderwijsinstellingen, burgerinitiatieven en (culturele) ondernemers.

Prisma maakt voor dit nieuwe engagement heel bewust ruimte binnen de kapel en het hoofdgebouw van Landpark Assisië. Hierdoor ontstaat letterlijk en figuurlijk een nieuw kloppend hart in een fluïde gemeenschap. Een gemeenschap waarin alle betrokkenen (zeker ook bewoners), al doende en door kritische reflectie, van binnenuit mee vorm geven aan de vernieuwing.

"Hoe kunnen we het samenleven van mensen die hun leven lang afhankelijk zijn van zorg, in een participatiesamenleving vormgeven?


Landpark Assisië in de jaren 60