Brabants kloosterleven:
een geschiedenisverhaal met toekomst


Om aan zijn achtervolgers te ontkomen rijdt Ridder Folckert van Berne op zijn paard de Maas in. Hij belooft God dat hij een klooster zal stichten als dit zou lukken. En dat deed hij. In 1132 stichtte Folckert Klooster te Berne in Berne aan de Maas, een plaatsje net ten noorden van deze rivier, dat destijds bij Brabant hoorde. Het is de start van het kloosterleven in Brabant.


Door: Jasper van Deurzen


Ondertussen hoort Berne bij Gelderland. Maar ook de eerste stichting binnen de huidige provinciegrenzen dateert uit de middeleeuwen. In 1146 werd Priorij Hooidonk nabij Nederwetten gesticht. En er volgden in de eeuwen erna nog veel meer kloosters. In de periode tot aan de reformatie zijn binnen de grenzen van de huidige provincie Noord-Brabant een 65-tal kloosters bekend. Tijdens de reformatie (1568-1820) vinden er in Nederland geen kloosterstichtingen meer plaats, met uitzondering van noordoost-Brabant: de zogenaamde refugiekloosters. Zij vertellen een bijzonder verhaal.

Ridder Folckert van Berne


Na de reformatie gaat het snel met de kloosters in Brabant. In 1861 telde Brabant 39 mannen- en 137 vrouwenkloosters. In 1930 zijn er in Brabant alleen al 30.000 vrouwelijke religieuzen actief. Bovendien hebben de actieve religieuzen een belangrijke invloed op het gebied van zorg en onderwijs. En ze staken ook de grens over. Met hun missies brachten de zusters en broeders Brabant naar de wereld en de wereld naar Brabant. Tijdens het hoogtepunt (rond 1960) kent Nederland in absolute aantallen het hoogste aantal kloosterlingen ter wereld. Brabant telde door de eeuwen heen een indrukkend aantal van 660 gebouwen die dienst deden als klooster. Ze liggen als spelden op een kussen verspreid over de hele provincie, verbonden met het landschap.



Voltooiing is het nieuwe begin


Na het hoogtepunt komt de secularisatie. Activiteiten van actieve religieuzen worden overgenomen door niet-religieuzen. Een deel van de gebouwen die ooit dienstdeden als klooster, is gesloopt. Veel congregaties besluiten geen intreders meer op te nemen. De taak die zij in de 19e eeuw zijn begonnen, het bouwen aan de maatschappelijke infrastructuur, is volbracht. Veel congregaties zijn daarom nu bezig met voltooiing.

Is het verhaal van de kloosters daarmee afgelopen? Nee, zeker niet. Een aantal (met name contemplatieve) kloosters en abdijen continueert.

Verhalen ophalen


Het is belangrijk dat we dit materieel en immaterieel erfgoed wel kunnen bewaren. Daarom heeft de provincie Noord-Brabant zich ten doel gesteld om de verhalen over het Brabants kloosterleven onder de aandacht te brengen bij een breder publiek en het kloostererfgoed toeristisch toegankelijk te maken. Dat kan op honderdeneen manieren.


“De verhalen en waarden die kloosters hebben opgebouwd, zijn nog steeds toepasbaar in de samenleving vandaag én van de toekomst. In deze publicatie vindt u een aantal voorbeelden.”

Doet u mee?


Laat u vooral inspireren door de initiatieven, zoek de verbinding

met anderen en denk met ons mee op weg naar 2021.