KLOOSTERWAARDEN

Wat is de blijvende waarde van het klooster(leven)?


De constatering was heel direct: Kloosters? Dat is geschiedenis. Voor de jonge student is het voorbij, verleden tijd. Is het alleen geschiedenis of heeft de geschiedenis van de kloosters nog betekenis? Hebben de duizenden zusters, paters en broeders nog betekenis anno 2019? Hebben hun leven, hun werk, hun wijze van samenleven iets achtergelaten waar de seculiere maatschappij op kan voortborduren?

Door: Tjeu van Ras

Nog steeds is het DNA van kloosters en hun waarden zichtbaar in Brabant. Het onderwijs en de zorg zijn erop gebaseerd. Het is niet de enige waarde, dat sociale werk. Kloosters vormen van oudsher een vrijplaats. Ze hebben een laboratoriumfunctie gehad, zijn een vrijplaats voor onafhankelijk denken en doen. Dat staat tegenover de gehoorzaamheid aan elkaar, die iedere kloosterling in zijn of haar gelofte hebben heeft vastgelegd. Een tegenstelling? Of is die gehoorzaamheid een vorm van ongehoorzaamheid? Gastvrijheid hoort bij kloosters. ‘Mijn huis is jouw huis’ werd dat genoemd. Leven in een klooster is duurzaam, de bewoners zijn trouw aan elkaar, verbonden met elkaar en toegewijd aan elkaar. De communiteit biedt beschutting, vormt een familie. De gemeenschap van een klooster is van hogere orde dan het individualisme. In kloosters gaat het niet om macht, die ligt zo laag mogelijk. Het vaste dagritme zorgt voor een eigen tijdsbeleving. In de loop van de geschiedenis een symbool van betrouwbaarheid. Kloosters zijn geïnspireerd op het hogere, het heilige. Is dat onontbeerlijk om de waarden van kloosters naar de seculiere maatschappij over te zetten?


“Kloosters zijn gebaseerd op het hogere, het heilige. Is dat onontbeerlijk om de waarden van kloosters naar de seculiere maatschappij over te zetten?”

Van zorg en onderwijs tot banken

De zorg voor zieken, voor mensen met een beperking vindt in Brabant haar oorsprong in de kloosters. Broeders, zusters en fraters hebben die zorg en dat onderwijs vormgegeven. Voorbeelden genoeg: Landpark Assisië in Udenhout is de voortzetting van Huize Assisië, waar ruim honderd jaar geleden de Broeders Penitenten begonnen met de opvang en begeleiding van mensen met een verstandelijke handicap. Vernieuwend voor die tijd, waar Landschap Assisië op kan voortborduren (zie artikel over het Landpark verderop in dit magazine). Norbertijn Gerlachus van den Elsen, prior van de abdij in Heeswijk stond aan de wieg van de boerencoöperaties in oostelijk Noord-Brabant, van de NCB – nu opgegaan in de ZLTO – en van de Boerenleenbank, nu Rabobank. Zijn de kenmerken van de kloosterwaarden daar nog terug te vinden?

In gesprek over generaties heen

Op aansporen van de provincie zijn twee heel verschillende groepen met elkaar in gesprek gegaan over de kloosterwaarden en de continuering daarvan. Aan de ene kant een academisch gezelschap (*1) met allemaal wortels in de katholieke geschiedenis. Aan de andere kant een gezelschap van jonge Brabantse studenten (MBO, HBO en WO), die in het kader van het provinciale programma Gruts (*2) meedenken over nieuwe bestemmingen voor oude erfgoedlocaties. Verschillende achtergronden, verschillende generaties. Heel verschillende gesprekken. En toch overeenkomsten. Bij de ene groep veel kennis over de (geschiedenis) van het christendom, het katholicisme en kloosters die daar deel van uitmaken. Bij de andere groep voornamelijk het ontbreken van kennis van die traditie, van geloven en christendom. Dat laatste zorgt voor een onbevangenheid met verrassende uitspraken.

Bestaande kloostergebouwen omvormen

Gevraagd wat ze zouden doen als ze het Emmausklooster in Velp 10 jaar in beheer krijgen, zijn de ideeën van de jongeren niet alleen creatief. Wat te denken van de suggestie er een internaat van te maken voor kinderen die net van de basisschool komen? Tot de jaren 60 van de vorige eeuw waren die er in groten getale. Nu is de suggestie om die kinderen er een jaar lang te huisvesten – in de weekends vrij – om hen ‘normen en waarden’ te leren. Door heel Nederland zou dat moeten gebeuren, voor alle kinderen. De hele week geen telefoon, geen computer, geen internet, nee: een hele week samen met elkaar optrekken.


Een afkickcentrum vestigen in een klooster ligt meer voor de hand, er zijn zelfs al voorbeelden van. Zoals ook het verzorgingscentrum voor ouderen, waar jongeren inwonen of een wooncomplex met jongeren en ouderen door elkaar, met de opzet dat ze met elkaar optrekken.


Maak er iets creatiefs van, iets spannends: een ruimte waar jongeren worden uitgedaagd met escaperooms, met games en real life experience. Of laat mensen, ook jongeren, tot rust komen in een tot wellnesscentrum omgebouwd klooster. Voortborduren dus op de rust van de vroegere kloosters, loskomen van de maatschappij.


Gelijke waarden ondanks verschillen in achtergron
d

De jonge generatie heeft weinig weet van de traditie, van de geschiedenis van de kloosters en het kloosterleven. Toch definiëren ze kenmerken die sterk lijken op wat hierboven is beschreven. Sommigen hebben nog nooit een klooster van binnen gezien, anderen hadden ouders met een tante zuster in de familie of hebben in het kader van hun opleiding een hele dag en twee nachten bij zusters doorgebracht. Een verschillende benadering. Voor de een is het verleden tijd, voor de ander is de werkelijkheid anders. Onbekendheid leidt tot een stereotiep beeld, vinden de laatsten. Zij hebben een beeld bij zusters gekregen van een groep vrouwen die spontaan zijn, open en nieuwsgierig naar de generaties van nu. Ze staan er niet alleen in. Bij de kenmerken die ze samen met anderen opsommen komt er een reeks die overeenkomt met hierboven: godsdienst, lijnrecht tegenover de maatschappij, met rust tegenover nooit rust, onderwijs, toewijding, maatschappelijke betrokkenheid, een vast levensritme, zorg voor elkaar en voor anderen en gastvrijheid.


Noten:


  1. Academisch gezelschap (Sjaak Langenberg (beeldend kunstenaar), Thomas Quartier (docent Radboud Universiteit, monnik abdij St. Willibrord), Theo Bekkers (emeritus hoogleraar vrijetijdswetenschappen), Peter Nouwens (adviseur zorgsector), Hans Krabbendam (katholiek documentatie centrum Radboud Universiteit), Patrick Chatelion Counet (Konferentie Nederlandse Religieuzen), Tjeu van Ras (voormalig redacteur Brabants Dagblad, publicist verslag), Wim Haarman (erfgoedfabriek Provincie Noord-Brabant), Jasper van Deurzen (kwartiermaker verhaallijn kloosters ), Wouter Prins (Museum Krona in Uden)
  2. www.brabant.nl/gruts
  3. www.brabantserfgoed.nl/verhaallijnen-brabants-erfgoed
  4. www.brabantserfgoed.nl/verhaallijn-religieus-brabant
  5. www.bhic.nl en www.museumvoorreligieuzekunst.nl

Vorige artikel:

Brabants kloosterleven

Volgende artikel:

Niet van deze tijd?